Reportajen Umbelina dos Reis
Ekipa Open the Books ne’ebé kompostu husi organizasaun Asosiasaun Defsiensia Timor-Leste (ADTL), Rae’s Hadomi Timor-Oan (RHTO), Core Group Transparency (CGT), Oxfam iha Timor-Leste no Grupu Promotor ne’ebé durante ne’e halo advokasia no influensia ba asuntu orsamentu inkluzivu ba direitu Ema ho Defisiénsia iha Timor-Leste husu ba governu atu investe no kria infrastrutura ne ‘ebé asesivel ba Ema ho Defisiénsia (EhD) iha Orsamentu Jerál Estadu 2023
Liuhusi Konferensia Imprensa Portavoz ekipa Open the Book no Grupu Promotor, Bruno Soares Saldanha hateten, Relasiona ho situasaun ema ne’ebé moris ho kondisaun hanesan Ema ho Defisiénsia (EhD) dadauk ne’e nafatin sai grupu ida ne’ebé vulneravel liu iha sosiedade no Timor-Leste.
Iha relatóriu Sensus 2015 hatudu katak totál populasaun hamutuk 38,118 inklui (mane hamutuk ema 20,140) no (feto hamutuk ema 17978) mak sai nu’udár Ema ho Defisiénsia’ iha Timor-Leste. Dala barak ema ho defisiénsia sira ne’e kontinua tama iha kategoria ema ne’ebé kiak no marjinalizadu liu iha sosiedade sira-nia leet.
“Ami hasoru diskriminasaun no difikuldade oi-oin iha moris hanesan Ema ho defísiensia (EhD), ami nia partisipasaun minimu tebes iha aspetu espasu siviku no asesibilidade ba edukasaun, asesibilidade ba formasaun vokasional, asesibilidade ba oportunidade servisu esklui iha atendimentu servisu no publiku”, hateten Portavoz Bruno Soares liuhusi Konferensia Imprensa iha Edifisiu OXFAM hudi-Laran, Segunda 21/11
Nune’e mós sira sira halo analiza ba dadus ne’ebé sira elabora hamutuk ona iha submisaun konjunta ne’ebé hato’o ona ba Parlamentu Nasional (PN), iha loron 14 Novembru 2022.
Hafoin halo analizasaun kle’an ba proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2023 no Planu Asaun Anuál husi kada Ministériu xave nian, liu-liu Ministériu Justisa, Ministériu Saúde, Ministériu Edukasaun no Ministériu Obras Publika nota katak governu seidauk aloka orsamentu ne’ebé adekuadu atu responde ba nesesidade Ema ho Defisiénsia nian iha Timor-Leste.
Sira mós rekoñese katak governu daudaun ne’e estabelese ona Planu Asaun Nasional ba Ema ho Defisiénsia foin lalais iha fulan Jullu 04 2022 estadu Timor-Leste ratifika Konvensaun Internasionál kona ba Direitu Ema ho Defisiénsia nian iha Timor-Leste.
“Ami mós nota katak iha Planu Asaun Nasional ba Ema ho Defisiénsia iha kada Ministériu no Sekretáriu Estadu identifika programa prioridade balun atu responde ba nesesidade Ema ho Defisiénsia ninian” tenik nia.










