Reportajen Umbelina dos Reis
Relasiona ho projetu Timor GAP ne’ebé atu harii rezerva kombustivel iha Manuleu, Metinaru, líder Suku Manuleu, Simão Mendonça hateten, nu’udar lideransa komunitáriu reprezenta governu nia liman-ain halo koperasaun di’ak ho komunidade, hodi halo sosializasaun ba projetu rezerva kombustivel tanba projetu ne’e dezenvolvimentu ba nasaun, maibé oinsá respeita komunidade afetadu nia preokupasaun, sé konkorda bele bele halo, sé la konkorda buka meiu seluk hodi konvense.
“Bainhira dezenvolvimentu la’o ba oin, povu ki’ik sira labele sai vítima, sé dezenvolvimentu iha nasaun ne’e la’o mak sidadaun balun sai vítima ne’e ker dizer dezenvolvimentu la sustentável, komunidade afetadu sira la konkorda ba fatin refere ho razaun hela fatin mak ida ne’e de’it ona. Tanba ne’e iha povu mak iha governu, iha povu mak iha estadu nune’e tetu di-di’ak ba hodi foti solusaun tenki ho vantajen di’ak”.
Lider komunitáriu ne’e rekomenda ba governu katak, interese estadu, ne’e interese komun, maibé tenki kria kondisaun di’ak ba komunidade no rona sira nia opiniaun no ideia.
Iha Fatin hanesan Prezidente CEO Timor GAP, Antonio de Sousa, liu hosi nia diálogu ho komunidade sira iha Manleu, Metinaro, hatete, Timor Gap nia papel importante hamoris, defende no asegura enerjetika estadu no ba povu rai ida ne’e.
Nia dehan, ita nota Timor ukun-rasik an ona, estadu sedauk harii no responde ba asegura katak estadu seidauk iha seguransa enerjetika ba nia povu, nune’e seguransa enerjetika sai asuntu importante. Nia dehan, foin da-dauk akontese Covid, ita povu mak sei sofre ba kazu sira hanesan ne’e, nesesidade ba enerjia ne’e prinsipal ba dezenvolvimentu no transformasaun ba sosiedade, nune’e fo valorizasaun ba prinsípiu ne’e importante tanba fó benefísiu ba komunidade no sosiedade.
Iha fatin hanesan Komunidade Fernanda dos Santos kestiona ho projetu refere tanba projetu ne’e hamenus rai hela fatin ba sira nia futuru jerasaun no sei halakon sira nia rai, no ai-horis ne’ebé sira uza hodi sustenta família, tanba komunidade Manleu moris ho akadiru no hakiak animal sira, nune’e akadiru nia funsaun sira uja ba kultura no buka moris hodi sustensa moris loro-loron.
Nia dehan, sira hakarak hakiak animal ho livre tebes, tanba bibi sira fa’an kada semana bele hetan US $200 no akadiru fuan labarik sira fa’an loron ida bele hetan US $20.
