Reportajen Silvino Freitas
Autoridade lokál suku Beloi konsidera infrastrutura bázika hanesan eletrisidade no bee moos iha Ataúro, seida’uk bele apoiu vizitante iha illa Ataúro, tanba ahi lakan la to’o 24 óras, nune’e estudante husi universidade Melbourne ne’ebé hala’o vizita, sente ne’e dezafiu maibé pontu hala’o adaptasaun maski iha deferente tebes ho sira nia rain.
Tuir Xefe Suku Beloi Adão da Costa Nunes katak, eletrisidade ne’ebé la’o iha suku Beloi ne’e uluk iha tempu Indonesia ne’e la’o 24 óras maibé iha tempu ukun an ahi la to’o 24 óras ne’e halo komunidade sira triste tebes, maibé iha esforsu balun husi autoridade postu sira ne’ebé hala’o kooperasaun ho governu Korea apoiu solar panel.
“Uluk iha tempu Indonesia nian lakan to’o 24 óras, maibé dadaun ne’e la to’o lakan iha tuku 2 lokraik to’o de’it kalan tuku 10, uluk iha villa beloi ho Bikeli dadaun ne’e aumenta tan ba iha makili dadau ne’e iha ona tenderizasaun atu kontinua ba makadadi” dehan Xefe Suku Beloi Adão, (10/07).
Nia dehan, impaktu husi eletrisidade ne’ebé lakan la to’o 24 óras ne’e mós fó impaktu ne’ebé ladi’ak ba vizitante sira tanba iha tempu kalan sira bele toba ho nakukun, karik iha home-stay ne’ebé iha kondisaun bele responde ho solar panel maibé laiha ne’e fó impaktu ladi’ak iha tempu kalan, nune’e mós iha parte bee moos nian sei difikulta vizitante sira ne’ebé hala’o vizita ba fatin turizmu iha Ataúro tanba sira mai hariis tasi presiza tenke fase liu an, kuandu bee laiha ne’e fó mós imapktu.
Entretantu estudante Lily Andrews husi universidade Melbourne ne’ebé hala’o vizita ba Ataúro hateten, durante vizita mai iha illa Ataúro sente hasoru dezafiu ida tanba iha modelu haris fatin ne’ebé diferente nomós eleitrisidade ne’ebé mate lakan ne’e hanesan dezafiu ida, maibé ikus mai bele hala’o adaptasaun ne’ebé di’ak no halo tuir realidade ne’ebé sira hasoru iha Ataúro, nune’e mós eletrisidade ne’ebé mate lakan ne’e bele hala’o reflesaun ida hodi moris ne’ebé diferente uituan iha sira nia nasaun rasik tuir situasaun ne’ebé sira hasoru rasik.
“Ema balun bele hetan dezafiu bo’ot atu mai iha ne’e halo turizmu tanba iha diferente mobilidade nian tanba sira presiza transporte no presiza dalan husi fatin ida ba fatin seluk, tanba labele la’o do’ok nomós presiza iha koneksaun ba liña internét tanba iha illa ne’e laiha, nune’e dezafiu bo’ot ba ema sira ne’ebé kondisaun saúde ladi’ak bele iha dezafiu bo’ot mai fatin ne’e” dehan Lily Andrews iha Adara-Ataúro, (12/07).
Nune’e mós estudante Benjamin Gerster, bainhira tama mai iha Ataúro sira hasoru dezafiu balun maibé pasénsia hala’o adaptasaun ba realidade ne’ebé hasoru, liga ba iha infrastructura maka iha aldeia balun ne’ebé dalan laiha sente diferénsa bo’ot iha sira nia rain Australia tanba aldeia balun ne’ebé laiha luron.
