Reportajen Zevonia Vieira
Relasiona ho diskusaun no informasaun ne’ebe espalla iha Sosial Media liu-liu Facebook, katak polisia notifika sidadaun sira ne’ebe uza sosial media, hodi espresa sira nia hanoin ba lideransa balun, no hamosu pro no kontra ha sosial media.
Nune Sekretáriu Jerál RENETIL, Joaquim Fonseca ‘Russuo’ ba Neon Metin hodi hatán, konaba perspetiva husi RENETIL nian liga ho liberdade espresaun, Russuo hatán katak bainhira ko’alia kontestu direitu umanus ne’e katak hau nia direitu hotu, iha tempu ne’ebe ema seluk nia direitu hahú, ida ne’e katak direitu ema seluk nian ka interese públiku nian. Interese públiku sai hanesan limite ba liberdade individual, ida ne’e dehan ita bele uza ita nia liberdade, maibé tenke ho responsabilidade, kuandu ita la uza ho responsabilidade hakat liu tiha lutu konaba responsabilidade ne’e, entaun ita komesa prejudika ema seluk nia direitu no interese, ne’e husi aspetu liberdade espresaun nian.
SekJen RENETIL hatutan konaba Lei no ordem ne’e klaru katak iha regras ne’ebe ho natureza krime no sivíl, por ezemplu difamasaun ne’e laos krime, pelumenus lao tuir lei Timor nian ne’e laos aktu krime.
“Importante mak buat sira ne’e hotu uza lei hodi resolve nee laiha problema, la diak mak ita uza fali doutrina tuan nian matan troka matan, nehan troka nehan ida nee labele, katak se ema ruma halo hanesan ne’e mai hau, hau responde ho hahalok hanesan nee labele, tanba ne’e ita ignora tiha lei ona”, dehan Russuo iha sede RENETIL, depois de halo enkontru ho Komandante Jeral PNTL ho nia ekipa iha sede, 13/07.
Konaba kritika sira ne’ebe sosiedade sira espresa iha sosiál media, presiza kriminaliza? Tuir SekJen RENETIL katak hanoin krítiku sira ba asuntu polítiku ne’e la presiza kriminaliza, tanba ne’e la’os ko’alia konaba ema ruma nia pesoál, mais konaba substánsia no promesas no obrigasaun husi instituisaun estadu ruma no la kumpre, públiku bele halo komentáriu no ezije atu halo, “nune mos polítiku sira kuandu iha pozisaun públiku ona, tenke nakloke ba kritika. Kuandu ita halo buat diak ema la kritika, maibé kuandu ita halo la diak ema sei kritika”.
Ba kazu ne’e bainhira jornalista RTTL husu atuasaun saida mak PNTL kontinua halo, hodi resolve problema ne’e, Komandante Jeral PNTL, Henrique da Costa hatán katak depois akompaña no konvida ema balun ne’ebe pasa informasaun iha facebook, PNTL bolu ona para halo identifikasaun, tanba tuir PNTL katak iha balun ne’eba tama ona iha ameasa nian, nune’e bolu para notifikasaun no sei kontinua ba Ministeriu Publiku, “nasaun demokrasia ne’e, ema livre mais tenke iha lei nia laran, laos ita livre ses husi lei labele”.
Ba kestaun ne’e bainhira Neon Metin konfirma ida ne’e parte husi limite liberdade espresaun? Komandante PNTL hatán katak, “Hau ameasa ita boot, no ita boot sente la seguru, se ita boot sente la seguru entaun Polisia tenke tama iha ne’eba”.
Mosu pro no kontra tanbasá Atuasaun ne’e halo deit ba parte balun? Komandante Henrique hatutan katak, “dalaruma ema foin akompaña ida ne’e, maibé prosesu sira ba kotuk, PNTL nia ekipa akompaña hela prosesu sira ne’e, ba se deit ita identifika mak nia kontein nee mosu ameasa, ita buka tuir.
Ba liafuan insultu sira seluk ne’ebe mos mosu iha sosial media ba ema seluk, hasai liafuan rasizmu sira oinsá?
“Konaba ida ne’e balun laiha asesu, se mak sente sai vítima ba ida ne’e aprezenta keixa ba polisia para bele prosesa. Tanba ne’e iha enkontru ho RENETIL ne’e mos atu koalia oinsá apoia polisia nia serbisu”, Komandante Henrique hatán
