Home Notisia Polemika Rai Naktuka, PM Xanana: Ami Sei La Diskute Fronteira Ho Indonesia,...

Polemika Rai Naktuka, PM Xanana: Ami Sei La Diskute Fronteira Ho Indonesia, Sem Konsulta Ho Imi no Lian Nain Sira

3683
0
Primeiru Ministru Xanana Gusmao ho Embaixador Roberto Soares halo esplikasaun konaba Mapa ba komunidade Naktuka. [Foto: Neon Metin | 01.02.2024]

Reportajen Ekipa Neon Metin

Relasiona ho polemika rai Naktuka ne’ebe ekipa Negosiador monta ona estaka hamutk 76 iha natar Naktuka, iha suku  Bene Ufe, postu Administrativu Nitibe, tanba tuir komunidade laiha komunikasaun ho sira ou esplikasaun konaba estaka hirak ne’e, nune’e iha loron 1 Fevereiru 2024, Primeiru Ministru, Xanana Gusmao ho ekipa Negosidor halo dialogu ho komunidade iha Suku Bene Ufe, liu-liu komunidade ne’ebe hela iha rai Naktuka, konaba estaka ne’ebe monta ona.

Iha dialogu ne’e Primeiru Ministru hateten antes ne’e ekipa Negosiador halo ona enkontru ho komunidade dala rua iha fatin hanesan, husu ba lia nain sira, no dehan bele mak ekipa Negosiador foin ba Indonesia dehan bele komesa deskuti  fronteira.

“Ami la halo sem konsulta imi, ami la halo sem konsulta ita nia beiala sira”, dehan Primeiru Ministru, Xanana Gusmao iha dialogo komunidade Naktuka, Postu UPF Citrana

PM esklarese katak ohin mai tan hodi esplika deit problema ne’ebe akontese, no oinsa bele ona koalia ho Indonesia konaba fronteira, “tanba laos ba tur hamnasa malu fo cafe ba malu hotu ona ne’e lae, ho ida ne’e mak nia haruka ekipa negosisaun hamutuk ho Indonesia mai beibeik iha Oben, Bokos no Naktuka”

“Se ita hotu lakohi, Atoni oan hotu lakohi la iha problema, ha’u foti liman fronteira ita nia beioan sira mak rezolve mos la iha problema”, dehan Primeiru Ministru

PM Xanana esplika kona ba mapa fronteira ba komunidade Naktuka, problema tinan ba tinan kona ba fronteira, maibe iha tempu Portugal ho Belanda  iha tinan 1904, iha surat ne’ebe sira hakerek  bolu akordu, hakerek nune’e husi Bokos to’o iha tasi fronteira ne’e marka tuir mota, mais iha tinan atus ba atus husi bokos mota fila an tiha mosu fali mota Noel Besi (mota foun) agora ne’e.

“Ita haree ba ita nia mota boot sira ne’e, kuandu udan makas dalaruma mota baku tama tiha iha natar laran, sorti ita satan tiha fila ba mota, mais kuandu mota ne’ebe boot udan aumenta mota ba to’o sorin liu ba, tanba ida ne’e mak tinan atus ba atus mota mai fali mak Noel Besi ne’e” Xanana esplika

Xanana konklui katak atu haree mota ne’ebe tuir akordu iha tempu 1904, fronteira sukat tuir mota maibe nia lao to’o tama postu Tentara Nasional Indonesia (TNI), la haree mota ida nein mota ki’ik, atu bele kompriende tanba Indonesia kaer tuir surat neebe hakerek, maibe iha fronteira ne’e la iha mota nune’e sira hanoin dehan atu tuir mota Noel Besi, tanba ida ne’e mak lori ekipa negosiasaun fronteira atu hasai markasaun sira ne’ebe iha fatin oioin, maske ofisiais TNI ne’ebe kaer drone ne’e bosok dehan la diak, maibe PM haruka alin feto husi ekipa negosiasaun uja fali drone semo hodi kalkula husi lalehan mak hatudu lolos tuir GPS ne’e duni.

Iha fatin hanesan, Xefe Ekipa Téknika Negosiasaun Fronteira Terrestre ba Segmento Não Rezolvido TL-RI, Embaixador Roberto Soares haktuir nia mai fatin iha ne’e laos foin, tanba kuaze entidades barbarak mai hasoru komunidade Naktuka iha ne’e, tanba ne’e nia labele koalia ona kona ba Bidjael Sunan-Oben, ne’e rezolvido ona maibe naran ida Noel Besi- Citrana ne’e mak ohin loron kumplikadu tebe-tebes, para atu hetan solusaun 100%,  komentar barak maibe nia hun to’o ne’ebe la hatene tanba mota ne’ebe mak atu defende mak dadaun besik fatin dialogo ne’e.

“Ho hanoin ida de’it ho mehi ida de’it, atu asegura ita nia soberania nasional atu fo protesaun masimu ba ita nia povu, no sira nia rikusoin partensia sira ne’ebe mak iha durante iha sira nia moris tomak”, dehan Embaixador Roberto.

Roberto hatutan sira rona julgamentu popular bar,-barak akontese iha ne’ebe de’it maibe nu’udar Timoroan fo an tomak ba rai Oe-Cusse, liga ho prosesu ida ne’e laos ba toba hader mai koalia tanba negosiasaun ne’e prosesu lubuk ida maske balun atu barailha tiha prosesu ne’e.

Roberto argumenta, los duni kualker negosiasaun entre fronteira nasaun tenke iha baze legal, depois mak defini baliza nasaun ida nian, bainhira  hakarak atu separa ho Indonesia ba organizasaun internasional, hahu prepara para depois lori ba indepedensia hanesan iha tempu UNTAET.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here