Reportajen Silvino Freitas
Ekipa SEATOU derepente de’it mai hadau sira nia sasan no lori besi baku sira no sira labele halo asaun ruma hasoru ekipa SEATOU nian tanba ekipa mai ho polísia kedan, nune’e sira baku no sira mós halo asaun hasoru polísia kaer sira lori ba eskuadra Dom Aleixo nian», Vendedor Marcal
Relasiona ho akontesimentu ne’ebé akontese iha loron 3 Setembru iha oras tuku 19:00 kalan, bainhira ekipa guarda munisípiu Dili hamutuk ho Sekretariu Estadu Asunto Toponímia no Organizasaun Urbana (SEATOU), hala’o operasaun ba vendedor ambulante iha Kampung-Baru Komoro hodi baku vendedor sira, Forsa Maubere Advokásia (FMA) konsidera asaun ne’e nakonu ho brutalidade nune’e sira sei hamutuk ho vendedor hodi hato’o keixa ba tribunál atu halo avaliasaun no ezaminasaun juridiku ba desizaun administrativa SEATOU nian.
Vendedor Cirilio Soares esplika akontesimentu ne’e hahú ho negosiante ambulante iha pertamina Borala nian hodi mai too iha sira nia fatin faan obralan nian sira too langsung baku de’it besi ne’ebé tara ropa ba no to’o ba nia husu sira atu foti sasan sira ne’ebé faan labele baku sira tanba sira nia moris mak nune’e nafatin ona.
“Walikota sira mai ho polísia kedan iha kotuk sira kaer hau nia faru no ami hau labele ko’alia hasoru sira tanba polísia iha kotuk kedan, sira baku hau entuan hau nia maun mai dehan imi hakarak foti sasan foti de’it lalika baku hau nia alin entaun sira hobur baku lisuk hau nia maun, nune’e hau nia apa mós haree ida ne’e la di’ak entuan koalia netik sira hobur no baku tan ho besi too kotuk laran metan hotu” dehan vendedor Cirilio liuhusi konferénsia imprensa iha vila-verde Dili, (05/09).
Cilirio lamenta ho atuasaun ne’ebé guarda munisípiu Dili hala ba sira tanba nakonu ho violénsia maskí iha tinan kotuk sira fo ona notifikasaun ba sira no sira hein atu koopera ba hodi muda maibé ho nesesidade ne’ebé la augenta sira nafatin faan iha fatin ne’ebé bandu tanba fatin ne’ebé estadu prepara la fo rendimentu ne’ebé di’ak ba sira atu hala’o sira nia moris hanesan vendedor.
“Sira prepara fatin iha merkadu Manleu no lori uluk ona vendedor modo sira ba maibé tanba saida mak sira mai fali faan nafatin iha ne’e, significa iha enebá iha difikuldade ne’e mak sira mai fali ne’e” haktuir Cirilio.
Vendedor Marçal Soares mós dehan, akontesimentu ne’e ekipa SEATOU derepente de’it mai hadau sira nia sasan no lori besi baku sira no sira labele halo asaun ruma hasoru ekipa SEATOU nian tanba ekipa mai ho polísia kedan, nune’e sira baku no sira mós halo asaun hasoru polísia kaer sira lori ba eskuadra Dom Aleixo nian.
“Dader mak sira hasai ha’u tanba sira baku hau hau nia liman sira ne’e bubu hotu ne’e mak sira hasai hau atu ba halo tratamentu, sira mai ko’alia de’it karik ami aruma ami nia sasan ami fila sira baku ami ne’e mak ami defende ami nia an” dehan vendedor Marçal.
Januario Soares vendedor ambulante ne’ebé hetan mos baku husi guarda munisípiu Dili iha Kampung-Baru Komoro dehan, nia halo asaun hasoru ekipa SEATOU tanba nia haree ekipa ne’e baku rasta no sama nia alin mak halo nia la satisfaz hodi halo asaun hasoru sira, nune’e nia ba kaer netik ekipa ne’e hodi labele baku nia alin nune’e sira fila lori besi baku fali nia to’o kotuk metan hotu.
“Hau dehan imi hakarak baku malu entaun ses ami rua buatamak ida baku hau nia alin ne’e ami rua baku malu, maibé sira barak lori besi baku hau, hau sinti labele entaun ha’u mos ho fiziku hasoru sira no sira lori besi no kadera sira baku hau nia kotuk to’o metan” Januario haktuir liuhusi konferénsia imprensa ba akontesimentu ekipa SEATOU ne’ebé baku nia iha Kampung-Baru Komoro.
Januario dehan tan, guarda munisípiu Dili sira mai akompaña husi polísia nune’e guarda munisípiu Dili baku sira sira polísia sira mak kaer hodi sira baku vendedor sira.
Nune’e jerente Forsa Maubere Advokásia (FMA) Celestino de Jesus dehan, akontesimentu ne’e beibeik ona akontese maibé akontese iha loron 2 liu ba ne’e nakonu ho brutalidade husi funsionáriu no seguránsa estadu nian, nune’e sira hala’o kedas konfirma ho konversa ba vendedor sira ne’ebé hetan baku husi guarda munisípiu Dili hodi foti solusaun ho dalan juridikamente.
“Ita presiza halo ezaminasaun juridiku ba desizaun administrativa ne’ebé halo husi SEATOU rasik, tanba lei prosedimentu administrativa fo dalan ba kualker desizaun aktu no orden ida kuandu nia implika hodi hamosu violasaun ba direitu moris ho dignidade ema ida nian bele hato’o keixa ba perante orgaun judisiariu” dehan jerente FMA Celestino liuhusi konferénsia imprensa iha vila-verde Dili, (05/09).
Nia konklui katak, papél hanesan advogadu privadu hodi uza dalan legal atu ema ne’ebé laiha kibiit ne’e bele dada is, ho akontesimentu iha Kampung-Baru Komoro ne’e presiza halo keixa desizaun administrativa ida ba tribunál atu bele halo analiza tanba durante ne’e halo diskusaun maibé presiza lori ba oha tribunál atu halo avaliasaun no ezaminasaun juridika ba aktu sira ne’ebé halo husi orgaun estadu nian.
