
Reportajen David da Costa
Governu Australia liu husi Ministra Pekena Empreza Dezenvolvimentu Internasionál no Asuntu Multikulturál Austrália nian sei apoiu Timor-Leste ninia aspirasaun ba nia pais, liuhusi negósiu ki’ik sira no sei fó asistensia negósiu nian ba Timoroan sira.
Iha komferénsia ne’e, Ministra Pekena Empreza Dezenvolvimentu Internasionál no Asuntu Multikulturál Austrália, Anee Aly, hateten, Austrália kompremetidu atu apoiu iha infraestrutura área konetividade inklui mós kona-ba kapabilidade ba iha programa mobilidade traballu ninian.
“Ami mós sei apoiu povu Timor-Leste ninia aspirasaun ba nia país, liuhusi negósiu ki’ik sira ita sei fó asistensia negósiu australianu sira atu mai iha Timor-Leste atu bele hola parte foti dalan ba oportunidade sira atu bele servisu iha Timor-Leste harii negósiu”, dehan Anee Aly liuhusi konferénsia imprensa ne’ebé hala’o iha Sentru Konvensaun Dili, Kinta 07/08.
Tuir nia harii ligasaun negósiu ninian, ne’e onra ida ke kredivel tebetebes hamutuk iha ne’e no foti oportunidade atu bele harii kona-ba relasaun Austrália ninia ho Timor-Leste atu bele dezenvolve interseksaun ida entre negósiu ki’ik ho dezenvolvimentu internasionál no aumenta liután tantu Estadu Austrália no Timor-Leste.
Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, hatete, Timoroan sira liuliu setór privadu sira atu hahú haree daudaun ona saida mak bele halo, atu bele kria empregu iha rai ne’e. Tanba tinan oin sei loke Banku Nasionál Dezenvolvimentu Timor-Leste (BNDTL) ida-ne’e atu fó kréditu ba empreza mikru pekena no médiu sira hodi bele halo buat ruma daudaun ona. Tanba ne’e konferénsia ida ne’e oportunidade atu fahe esperiénsia ba malu.
Tanba sá mak dehan bele halo buat ruma, tanba Timor-Leste iha produtu barak maibé la aproveita ho di’ak buat hotu sosa hotu husi liur mai. Ne’e duni banku ne’e kria atu dezenvolve mikru pekena, médiu empreza.
“Iha konferénsia ne’e setór privadu sira husi Austrália mai barak, nune’e ha’u husu sira bele koopera no ko’alia ba malu, hodi haree ita nia potesiál no oportunidade halo negósiu iha ne’ebé, bele ko’alia ba malu. Sé ita ladun kompreende maluk sira husi Austrália bele bolu sira ba haree hodi apreende, no setór privadu husi Austrália hakarak halo investe iha ne’e bele lori mai haree oportunidade bele investe,” dehan Xanana Tanba ne’e importante setór privadu sira bele halo ligasaun iha setór dezenvolvimentu ninian tanba populasaun Timor-Leste iha millaun 1,3 husi ne’e metadu joven hotu, maibé empregu laiha. Tanba ne’e labele hanoin haruka joven ba rai liur deit.
“Ita labele hanoin de’it haruka ba rai-liur, maibé sé ita sai tiha nasaun ida mak hodi fó de’it pasaporte ba joven sira ba hotu rai-liur nasaun ne’e atu dezenvolve oinsá”, Xanana dehan.
Konferénsia Ekonómika no Negósiu Timor-Leste ho Austrália daruak (TLAUCON 2025), ne’ebé hala’o iha loron 6–8 fulan-agostu iha Sentru Konvensaun Dili. Konferénsia ne’e organiza husi Governu Timor-Leste no Austrália, ho objetivu atu hametin lasu ekonómiku liuhusi promove investimentu iha setór xave sira, inklui agrikultura, turizmu, manufatura, no rekursu minerál sira.







