Reportajen David da Costa
Kazu asédu sexuál ne’ebe maka deskonfia envolve dosente Matias Boavida Iha Fakulade Ciensia Sosiais (FCS) Departamentu Politikas Publikas (DPP) iha Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Provedór Direitu Umanus no Justisa (PDHJ) sei garantia vítima sira la hetan intidiminasaun husi se de’it, atu nune’e vitima sira bele hato’o keixa.
Provedór Direitu Umanus no Justisa ( PDHJ), Virgílio da Silva Guterres ” Lamukan” Kazu asédu sexuál ne’ebe maka akontese iha universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), universidade tenke foti medida disiplinar ruma ba dosente Matias ne’ebe maka deskonfia halo asédu sexuál hasoru estudante feto sira.
“Ba kazu ida ne’e prosesu ne’e ita la bele hein de’it, husi Universidade nia ka husi Reitór UNTL nia atu foti medida displina ruma, maibé ba vitima sira no maluk sira ne’ebé sente hanesan vítima, se bele foti prosesu legál, katak buka advogadu, depois foti prosesu ba Ministériu Públiku atu husu responsabilidade legál,” dehan Provedór Direitu Umanus no Justisa ( PDHJ), Virgílio da Silva Guterres “Lamukan” Ba jornalista sira iha Balibo Vila, kinta 16/10.
Tanba ne’e, kestaun Universidade nian ne’e, atu investigasaun no haree se iha violasaun ba kodigu ka ou prinsipiu sira ne’ebé la’o iha universidade nia ne’e. Maibé ba iha provedór Direitu umanu no Justisa maka tenoe prosesu legál, tanba ida ne’e akontese kleur iha universidade.
“Ita hein katak Reitór ho reponsabilidade iha universidade no dixiplinar universidade nian bele foti lalais medidas nian, mais problema ne’ebé importante liu ba provedór maka ha’u hanoin prosesu legál, tanba ne’e asédu sexuál no la’os foin maka akontese, maibé akontese kleur ona,” Nia subliña.
Nia salienta “Ha’u hanoin husi manifestasaun ne’e ita mós rona katak iha vítima barak ona, entaun vítima sira maka tenke iha korajen ba buka advogadu atu foti prosesu legál. Ha’u rona katak sira aproxima ona advogadu lubuk ida, atu haree ida ne’e”.
Maibé PDHJ hein katak prosesu ne’e sei lori tempu, maibé prosesu rua ne’e la’o, mais PDHJ mós hakarak husu responsabilidade husi UNTL nia hanesan instituisaun públika, ne’e universidade públiku nian, entaun Reitór ho Konsellu disiplinar tenke hola medidas atu garante katak universidade ne’e la bele sai fatin bá predator seksuál sira.
Tanba universidade ne’e, sai fatin ba ema estuda no halo peskiza no tenke fatin sosiedade Akademiku nian atu estudu nian, la’os atu sentru ba asédiu seksuál nian.
“Ami seidauk simu keixa, mais ami la presiza hein keixa, maibé ho kazu ne’ebé akontese, ami diresaun fiskalizaun rekomendasaun bele akompaña prosesu ne’e,” nia dehan.
Tanba iha kedas manifestasaun husi estudante sira ne’e, provedór halo kedas orientasaun ba diresaun fiskalizaun monitorizaun atu halo akompañamentu hodi haree no mós iha nesesidade bele hato’o relatóriu, relasiona ho asédiu sexuál ne’ebe akontese iha universidade UNTL.
Tanba ne’e PDHJ akompaña husi haree no vítima sira, iha seguransa ka lae, atu lori kazu ne’e ba, tanba durante ne’e vítima ne’e sénte sira tauk atu halo keixa.
“Entaun, ita tenke garantia vítima sira la hetan intidiminasaun husi se de’it atu bele hato’o keixa, ida ne’e maka ita buka atu garante ida ne’e,”nia konklui.









