Home Analisa La’o Hamutuk:  Operasaun Militár Ilegál Estadus Unidus iha Venezuela no Lori Halai Prezidente Maduro: Alertahasoru normalizasaun kriminalidade globál nian

La’o Hamutuk:  Operasaun Militár Ilegál Estadus Unidus iha Venezuela no Lori Halai Prezidente Maduro: Alertahasoru normalizasaun kriminalidade globál nian

808
0
Ekipa Lao Hamutuk. [Foto: Doc. Lao Hamutuk]

Autor Ekipa Lao Hamutuk

La’o Hamutuk kondena maka’as uzu unilaterál forsa militár Estadus Unidus nian iha Venezuela, baaktu lori-halai Prezidente Venezuela Nicolás Maduro no oho ema barak iha Venezuela no iha tasi- boot. Asaun hirakne’e hala’o lahó lisensa hosi Estadu Venezuela ka hosi Nasoins Unidas

Ami apresia deklarasaun husi Governu Timor-Leste nian, iha loron 5 Janeiru ne’ebé husu “hotu-hotu atu mantein kalma, atu filafali ba diálogu no diplomasia, no mós rezolusaun pasífika ida ba situasaun, tuir leiinternasionál no prinsípiu sira Karta Nasoins Unidas nian.”

Ida-ne’e la’ós kestaun aplikasaun lei doméstiku nian, maibé ida-ne’e maka dezafiu bo’ot ida baorden legál internasionál—inklui bandu hosi Karta Nasoins Unidas nian kona-ba ameasa ka uza forsa hasoruintegridade territoriál ka independénsia polítika hosi kualkér estadu no prinsípiu sentrál kona-ba la-intervensaun

La’o Hamutuk mós subliña implikasaun legál sira ne’ebé grave husi lori-halai xefe estadu ida ne’ebé

sei halo servisu ativu. Maski iha alegasaun kriminál sira, akontabilidade tenke hala’o liuhosi prosedimentu sira ne’ebélegál, transparente no lejítimu internasionalmente — la’ós liuhosi asaltu forsada husi militár liu fronteira. Timor-Lestebele kaptura Prezidente Prabowo Subianto husi Jakarta, tanba nia komete krime boot iha ne’e durante okupasaunilegál militár Indonézia iha ita-nia rain?

Ida-ne’e mak ezemplu seluk hosi polítika esterna Estadus Unidus nian hodi uza forsa militárunilaterál hodi avansa nia interese polítiku no ekonómiku sira. Referénsia beibeik ba mina-rai Venezuela nian hosiofisiál sira EUA nian, inklui Prezidente, iha loron balu ikus ne’e hanesan kolonializmu sékulu XVIII nian. ‘Monroe (kaDonroe) Doctrine’ laiha lejitimidade iha mundu ohin loron nian

Dezde ONU harii, EUA halo ona intervensaun ho nakloke no subar iha nasaun balun beibeik ona.Ami la haluha katak apoiu Estadus Unidus nian ba Indonézia fasilita invazaun no okupasaun Timor- Leste husi 1975to’o 1999, hodi hamate timoroan liu 200,000. Okupasaun ilegál ne’e ikus liu hakotu liuhosi referendum ne’ebé fasilitahosi ONU no administrasaun tranzitóriu, ne’ebé halo Timor-Leste apresia valór direitu no diplomasia internasionál.Liutiha dékada barak, fallansu hodi husi akontabilidade autór kontinua eziste no husik kanek ba ema hotu

Ró petrolíferu ida ne’ebé EUA kaer loron balu liu ba, hasa’e ho bosok bandeira Timor-Leste nian,maski ita-nia Governu nunka rejista ida-ne’e. Ami husu ba ema hotu ne’ebé envolve atu labele lori ita-nia nasaun nianaran ba sira nia konflitu. Ita-nia povu sofre demais ona husi nasaun seluk nia interese

La’o Hamutuk husu atu U.S. hapara permanente intervensaun iha ema seluk nia territóriu soberanu.Ami mós husu ba komunidade internasionál atu hamutuk hodi prevene EUA atu kontinua ninia polítika esternaintervensaunista agresivu ne’ebé la’o kleur ona no mós atu rejeita uza forsa, ho konsistente defende lei internasionál,ezije asaun kredivel ONU nian no hakotu impunidade ba krime sira iha pasadu

Atu konklui, bainhira lei internasionál aplika ho seletivu, mak lei ne’e sei la funsiona nu’udar lei nosai de’it instrumentu podér unilaterál

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here