Reportajen David da Costa
Iha fulan Janeiru Moras dengue hahú invade ona Munsipiu Dili, tanba ne’e governu ne’ebe maka lidera husi Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão aban sei lebanta asuntu ne’e iha Konsellu Ministru atu halo diskusaun ba ida ne’e.
Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão, hatete, moras dengue ne’e agora sa’e maka’as tebes, tanba ne’e hatene maka moras dengue maibé atu kura aan la hatene, ne’ebe husu ba komunidade sira labele sai husi uma.
“Se problema moras dengue ne’e sa’e maka’as tebe-tebes ne’e ha’u bele foti desizaun hanesan Primeiru Ministru, ha’u hatene moras, mais ha’u la hatene kura an rasik mós, ha’u dehan ema ida labele sai husi uma,” Dehan Primeiru Ministeru ba Jornalista sira bainhira remta ekontru ho Prezidente Republika José Ramos-Horta iha Palasiu Prezidensial Bairo-pite, Kinta 29/01.
Nia haktuir, tanba ne’e, abin iha konsellu Ministru ne’ebe sei haree kona-ba asuntu ida ne’e, tanba problema sira moras ne’ebé da’et malu ne’e susar tebe-tebes.
“Ne’ebé aban iha Konsellu Ministru ami sei husu, dengue ne’e da’et husi suku ne’e ita oho ho saida, rega suku nune’e nia mate, aban ami sei haree kona-ba ida ne’e,” nia subliña.
Entertantu antes ne’e, Xefe Departamentu Programatiku Ministeriu Saúde (XDPMS) Abilio Inasio, dehan, Moras dengue iha Dili laran agora ne’e hamutuk 547 no nain rua maka mate ona iha Hospital Nasional Guidu Valadares (HNGV). Iha dengue moderdu ne’e maka fó risku bainhira ba to’o iha dengue severa ne’e risku boot ona.
“Ita nia dengue level ne’e hamutuk 377, dengue moderadu 165 no dengue severa 5, sira simu hela tratamentu, no balun rekupera fila fali ona, ita konta totál ne’e 547 pasiente. Fó risku ba liu vida ne’e maka ohin hau dehan dengue moderadu, atu halai ba iha severa nian, maibé dengue severa nia ate adata ita hetan nain 5,” hatete, Xefe Departamentu Programatiku Ministeriu Saúde (XDPMS) Abilio Inasio ba Jornalista neon metin iha Hospital Formoza, Tersa 26/01.
Nia haktuir, atu salva pasiente sira, iha Ministeru Saude iha ekipa konjunta ida ne’ebe treinadu, no balun agora simu hela orientasaun ba jestaun dengue nian iha HNGV no iha parte seluk mos pesoal saude husi munsipiu rasik halo orentasaun refreshing training ba pesoal saude sira iha munsipiu laran.
Nia salienta, dengue ne’ebe agora makaas loos ne’e afeita barak liu maka ba labarik sira. Tanba ne’e ekipa konjunta husi Munisipiu Dili ho ekipa nasional agora konsentra hamutuk iha tasi tolu atu prepara fatin moras dengue, tanba moras ne’e nia volume aumenta ba beibeik ona.
“Ami mos agora tama ona iha fase ida alerta, siginifika katak ami agora ne’e fokus ba dengue, oinsa para ami atu halo jestaun ba dengue, atu buka fatin, atu transfer pasiente sira, ohin ami ekipa konjuta husi Munisipiu Dili rasik hamutuk ho keipa nasional ami konsetra ona iha tasi tolu, fatin Covid-19 nian, agora dadun ami nia pesoal saude sira servisu ne’ebá ona,” nia esplika.
Nune’e husu ba komunidade sira kada semana atu hamoos bee naliun sira iha valeta, roda, bee tanki, bee iha valde sira atu nune’e susuk sira labele tolun iha laran, pelemus hamoos ne’e dala rua iha semana ida, atu nune’e susuk sira labele tolun iha laran.










