
Reportajen Umbelina do Reis
Jornalista Timor oan na’in-rua, David da Costa Gusmão, hosi Media online Neon Metin no Cidalia Fatima, hosi Tatoli, Ajénsia Notisioza Timor-Leste, maka selesionadu dahuluk hodi hetan programa Bolsa Estudu Jornalizmu Interese Públiku nian no jornalsita na’in-rua ohin aranak ba Australia hodi aprende hamutuk ho ekipa media ABC News iha Australia durante semana rua.
Embaixadora Austrália nian iha Timor-Leste, Caitlin Wilson, ne’ebé hasoru malu ho jornalista selesionadu na’in-rua, elojia tebes ho kualidade proposta peskiza ne’ebé hato’o husi jornalista na’in-rua ne’e, liu-liu kona-ba jestaun lixu médiku no ambientál no violénsia hasoru menóridade sira.
Tanba ne’e, asuntu sira hanesan jestaun lixu nian maka iha interese públiku. Iha Austrália, iha mós kobertura signifikativa hosi mídia kona-ba jestaun lixu no ninia impaktu iha ambientál.
Nune’e mos asuntu ba violensia hasoru labarik ne’e mos importante, tanba ne’e, ema presiza komprende, no tenke apoia labarik feto sira ne’e, la’os fó sala ba sira. Maibe labarik sira labele define de’it hanesan vítima sira, maibé presiza apoia sira nia oportunidade sira.
“Parabéns ba imi na’in-rua, ida ne’e hanesan ksolok boot ida, tanba imi na’in rua maka benefisiariu dahuluk ba programa ida ne’e, ami sente orgullu atu kolabora ho Programa Dezenvolvimentu Internasionál ABC nian iha projetu inovativu ida ne’e”, dehan Embaixadora Austrália nian iha Timor-Leste, Caitlin Wilson, Sexta 20/02.
Nia haktuir, husi perspetiva Austrália nian, ABC News hanesan ezemplu ida ba jornalizmu investigativu, responsabilidade, liberdade imprensa no étika profisionál iha reportajen sira.
Tanba ne’e jornalista na’in-rua sei pasa semana rua iha Sydney no Melbourne, serbisu diretamente ho ekipa sira ABC nian no haree didi’ak oinsá sala redasaun sira funsiona, husi foti desizaun editoriál nian to’o aplikasaun padraun sira produsaun jornalístiku nian.
“Ita boot sira sei bele haree siklu produsaun notísia tomak, komprende oinsá desizaun sira halo, oinsá padraun produsaun sira aplika, no oinsá prosesu editoriál sira funsiona iha sala redasaun boot ida,”nia esplika.
Maibé jornalista na’in-rua sei serbisu besik ho nia mentor espesífiku ida husi ABC, Caroline, ne’ebé mós sei halo viajen mai iha Timor hodi akompania sira na’in-rua. Tanba ne’e iha oportunidade fantástiku ida atu harii relasaun profisionál ida ne’ebé metin liu tan.
Iha fatin hanesan, Jornalista hosi Media online Neon Metin, David da Costa Gusmão, Agradese ba Austrália tanba bele apoiu ona jornalista joven Timoroan sira hodi bele dezenvolve nia koñesimentu. Lixu mediku ne’e nia impaktu boot ba ema no Ambientál, tanba ne’e banhira ba aprende ho ekipa ABC iha Austrália bele hametin liu tan abilidade atu dezenvolve di’ak liu tan kona-ba asuntu sira ne’ebe maka sei foti.
“Ha’u agradese bele hetan oprtunidade ba aprende ho media boot iha Austrália. Ha’u hein atu aprofunda ha’u nia abilidade iha jornalizmu investigativu no dezenvolve proposta ne’ebé maka ha’u prepara ona”, nia dehan.
Nune’e mos, Jornalista hosi Tatoli, Ajénsia Notisioza Timor-Leste, Cidalia Fatima, agradese mós ba Austrália ne’ebé fó oportunidade ida ne’e, hodi bele partisipa iha programa Bolsa Estudu Jornalizmu Interese Públiku nian, bele aprende liu tan ho di’ak no bele desenvolve di’ak liu tan proposta peskiza sira ne’ebe maka iha.
‘Liu-husi programa ida ne’e ha’u bele aprende liu tan no dezenvolve liu tan ha’u nia relatoriu, atu nune’e ha’u bele hateten ba ema oinsa vitima sira sente loloos. Labarik barak ne’ebe esperiénsia violénsia dala barak la hatene se ida ne’e seguru ba sira atu fila ba eskola,” dehan Cidalia.
Programa Bolsa Estudu Jornalizmu Interese Públiku ida ne’e fó sai iha Outubru 2025, no fó oprtunidade ba jornalista Timoroan sira ho ninia objetivu mak atu hametin kapasidade jornalizmu interese públiku no promove prátika reportajen ne’ebé responsável no transparente iha rai-laran.









