Reportajen David da Costa
Provedoria Dos Direitos Humanos E Justiça Virgílio da Silva Gutrres “Lamukan” hateten, Rezultadu monitorizasaun Ekipa PDHJ ba atividade kampanha eleitoral hahú husi loron 19 Abril to’o loron 1 Maiu iha teritóriu nasional (munisípiu 13 no RAEOA) konsege identifika faktu sira ne’ebé komete husi partidu polítiku nia emar sira maka Narrativa diskriminatoria no defamatoria.
Iha atividade komísiu, PDHJ identifika katak kuadru superior partidu politiku boot no líder polítiku prominente balun viola prinsípiu liberdade ba propaganda eleitoral, igualdade oportunidade no tratamentu, imparsialidade tuir regra no lei kampaña eleisaun parlamentar nian.
Komísiu polítiku envézde sai biban atu hato’o planu ka programa politiku partidu nian ba eleitor sira, líder no kuadru partidu politiku sira ne’ebe sai ‘juru kampanye’ uza fali pódiu/palku atu halo atake pessoal/insultu ba líder husi partidu politiku seluk. Diskriminasaun bazeia ba rasa, etnia no opsaun politika pasadu sei domina narrativa politika jurkam partidu polítiku sira iha pódiu komísiu nian.
“PDHJ identifika kuadru partidu no líder polítiku balun nia komísiu ne’ebe nakonu ho insultu diskriminatoriu no difamatoriu durante kampaña eleitoral maka Sr. Rogério Tiago Lobato, líder polítiku ida husi jerasaun 75, iha 7 maio, iha mini-kampaña Partidu CNRT nian iha Suco Leohitu, Balibó, Munisípiu Bobonaro, orador iha komísiu ne’e, halo diskrimanasaun hasoru Sekretariu Jeral Partidu FRETILIN, Dr. Marí Alkatiri ho liafuan rasista “ema la’o-rai,” dehan Provedoria Dos Direitos Humanos E Justiça Virgílio da Silva Gutrres “Lamukan”, iha komunikadu Imprensa ne’ebé Neon Metin Asesu ohin, Tersa 16/05.
Nune’e mós iha Orador iha komísiu mini-kampaña partidu CNRT, iha 10 maio iha Sub-Rejiaun Oesilo, RAEOA, halo diskriminasaun bazeia ba jeneru hasoru líder partidu KHUNTO, Sra. Armanda Berta ho afirmasaun diskriminatoria “feto kaer pasta vice PM ne’e beikten”.
EnkuantuPartidu Os Verdes, iha nia kampaña, iha loron 9 maio iha D. Aleixo, halo akuzasaun no atake pessoal hasoru kuadru husi partidu seluk (CNRT) hanesan Sr. Jacinto Rigoberto, Sudirman, Samuel Marçal no Dionísio Babo. Akuzasaun ne’e to’o hasai liafuan ho tendensia ameasa “hati-hati!”.
Ho faktu sira ne’ebe mak PDHJ rekolla iha leten hosi 19 Abril toó loron 1 Maiu 2023, Provedor Direitos Humanos e Justiça mós Hato’o lamentasaun kle’an tebes ba kuadru partidu no líder politiku sira ne’ebe sei kontinua utiliza pódiu/palku kampaña atu halo atake pessoal, insultu, no hamosu narrativa diskriminatoria ka difamatória hasoru kuadru ka líder partidu politik seluk.
Diskriminasaun bazeia ba rasa, etnia, relijiaun ka opsaun politika no ideolojika, la’os de’it viola regras no prinsipiu sira ne’ebe haktuir iha lei kampaña eleitoral nian, maibe mos viola direito ema nian ne’ebe konsagra iha Konstituisaun RDTL no direitos humanos ne’ebe hakerek iha Pacto Internacional Direito Civil e Político no Declaração Universal Direitos Humanos, instrumentu internacional ne’ebe Estado Timor-Leste ratifica ona no sai Estado Parte atu kumpri.
No PDHJ Husu ba orgaun eleitoral sira, CNE no orgaun kompetente sira atu hola medida nesesaria hodi rezolve hahalok sira ne’ebe konstitui krimi eleitoral.
PDHJ mós Apela ba líder partidu politiku sira atu orienta sira nia orador/jurkam sira atu foka sira nia kampanya ka komísiu ba hato’o no habelar planu no programa partidu politiku nian ba sidadaun eleitor sira envezde trata-malu ka insulta-malu.









