Reportajen Juvinal Cabral
“Formasaun ida ne’e atu aumenta konhesimentu no vizaun ba oin ne’e ita foka liu ba oinsa jornalista ida jere nia an iha utilizasaun media sosial, asesu informasaun no publika liu hosi media sosial, “ dehan Prezidente Conselho de Imprensa (CI), Otelio Ote iha Salaun SARA Maubisse ba jornalista sira hafoin remata formasaun ho topiku kuidadu an rasik iha espasu online, 05/03.
Prezidente CI hatutan jornalista asegura nia an mak labele livre publika nia numeru telefone iha media sosial, tanba iha formasaun ne’e formadora esplika ona katak jornalista mos agora iha risku ema ameasa liu husi eskrita ka audio iha facebook no whatsap, iha objetivu atu limita jornalista halo koobertura sensor ba jornalista atu labele halo publikasaun.
“Ida seluk mos ameasa ba vida tanba ne’e mak jornalista tenke hatene oinsa prevene an husi ameasa sira ne’e, no prevene publika informasaun falsu, oinsa jere ameasa ba ita nia an” prezidente CI esplika
Nia haktuir formadora fo sai katak realidade iha mundu jornalista feto sira barak liu hetan ameasa liu hosi media sosial. Ho ida ne’e importante tebes minimu formasaun parte loron ida ne’e alvu klaru jornalista ho ninia intensaun materia ne’e importante.
“Materia ida ne’e kona kedas ita boot sira nia hakarak, ita boot sira lahatene oinsa prevene an. Dalaruma ha’u mos tau iha estatus labele tau imi nia nomor whatsap sira iha facebook, por ezemplu tau iha ne’eba husu whatsap gays komentariu tau numeru ne’e tuir lolos labele, ita mak fo risku ba ita nia an rasik ema uja nomor sira ne’e reprezenta ita ameasa ema seluk.”
Prezidente CI ne’e informa atu prevene notisia hoax/ falsu husi jornalista mak publika ou ema seluk mak publika, segundu atu asegura an jestaun seguransa vida jornalistiku no vida umanu.
“Konselu imprensa desde 2018 iha tiha ona estandar ida oinsa utilizasaun meius komunikasaun uluk ita halo sosializasaun de’it, maibe formasaun espesial hanesan ne’e la iha ida ne’e primeira-vez ita halo no ita agradese tanba kuaze angkatan tolu komesa hodibainrua ohin no aban partisipante diak los”
Otelio Ote enkoraza jornalista sira espera formasaun ne’e remata fila saida mak aprende bele gait ba kolega jornalista sira seluk kona ba matenek saida mak hetan, partisipante iha formasaun loron tolu ne’e kuaze jornalista nain 50.
“Ita agora ida ne’ebe halo ona no lao tiha ona mak ABC International Develovment depois ita ho United Nations Develovment Program (UNDP), ida seluk agora ita prepara ona konsep ba UNESCO horseik haruka tiha ona ba Jakarta espera katak UNESCO aprova depois ita sei iha formasaun ida ne’ebe UNESCO mak sei prepara ba ita.”
Prezidente konselu imprensa observa katak formasaun refere jornalista sira nia interese materia efetivu tebes konsege iha reasaun partisipante sira iha sesaun husu perguntas barak no fasilitardora koalia diak.
Iha fatin hanesan Senior Project Manager ABC ID, Fiona Churchman hateten formasaun ida ne’e atu haree liu kona ba oinsa jornalista sira sente seguru iha espasu online
“Liuliu ohin ita halo formasaun iha munispiu Ainaro, postu administrativu Maubisse ita hakarak ita nia jornalista Timoroan area regional sira mos bele hatene espasu sira oinsa atu bele proteje sira nia an iha espasu online” dehan project manager ABC ID
Project manager ABC ne’e haktuir durante ABC International Develovment servisu hamutuk ho konselu imprensa Timor-Leste ba tinan rua ona durante ne’e formasaun barak ona ho topiku diferente sira halo ona formasaun iha Oecuse, Dili, Baucau, Balibo no agora iha Ainaro.
“Durante ami nia kooperasaun tinan rua ho konselu imprensa ami halo ona formasaun ho topiku barak, ami halo ona formasaun indep reporting ninian, reportagen investigativu, formasaun kona-ba oinsa halo reportagen durante eleisaun, reportagen inkluzivu no ami mos halo formasaun kona ba mozo halo formasaun ho area diferente”
Fiona dehan iha futuru sira sei iha formasaun barak kooperasaun ho konselu imprensa Timor-Leste maibe sira nia formasaun ne’e haree liu ba saida mak media no jornalista Timoroan presiza. Ezemplu formasaun ba oinsa media sira hetan osan no sira mos halo formasaun barak liu tan kona-ba plataforma digital no hakle’an liutan indep reporting ninian.
Formasaun ho topiku kuidadu an rasik iha espasu online, jornalista sira hetan materia refere sente kontente nunee rekomenda nafatin ba CI no EBC nia kooperasaun diak atu nune’e fo oportunidade ba jornalista sira ajuda tebes hodi hetan esperensia diak maske ho horas balun de’it.
