
Reportajen Umbelina dos Reis
Selebrasaun misa funeral ba mate-isin maktoban Sua Santidade Papa Francisco nian ne’ebe realiza iha sábadu (26/Abril/2025) iha Bazílika Santa São Pedro Vaticano, nune’e Conferência Episcopal Timorense (CET) ho Governu organiza mós misa funerál iha altar Tasi-tolu iha loron sábadu tuku 6:00 loro-kraik.
Missa requiem ba maktoban Sua Santidade Papa Francisco, prezide husi Bispo Diocese Baucau, Dom Leandro Maria Alves, ne’ebé partisipa maximu husi sarani sira, governu, relijiozu, ema ho difisiénsia iha Altar Santo Tasi-Tolu.
Iha omília Dom Leandro hato’o, ba sarani doben sira hotu-hotu “mai ita hato’o sentidu falesimentu ba Sua Santidade Papa Francisco, ita sente triste lakon, tanis, hahú hosi Na’i ulun nasaun ninian no relijiaun no ema sarani tomak, tanba nia espresa nia sentimentu no doutrina mai ita Timor-oan katak nia laran monu ba Timor.”
“Hanesan Timor-oan no Igreja Katólika ita-nia memória ne’e sensível tebes ba Amu Papa, tanba iha loron 10/09/2024 iha oras no fatin ida ne’e ita hotu haksolok no haklalak hodi simu ho lia-fuan katak viva Sua Santidade Papa Francisco.”
Dom Leandro hatete, ohin ita hamutuk fila-fali iha fatin ida ne’e hodi hasa’e sakrifisiu eukarístiku ba maromak tanba maromak halo ita esperimenta liuhosi Amu Papa mai vizita ita-nia rai doben Timor-Leste. “Sua Santidade Papa Francisco nu’udar ema ida ne’ebé simplisidade, haraik-an, hakuak ema hotu ho oin midar, inklui natureza.”
Dom Leandro dehan, ita Timor-oan tenki agradese tanba ita mak nia destinu ikus ba vizita mai Timor iha rai santu ida ne’e, nia hamnasa ho ita no husik mensajen furak no bensa mai ita Timor-oan, ita sente haksolok tebes bainhira rona Amu Papa dehan nia laran monu ba Timor-Leste, lia-fuan ne’e espesial no úniku ba Timor-oan, tanba lia-fuan ne’e Amu Papa la temi iha rai seluk maibé so temi de’it mai ita Timor-Leste.”
“Amu Papa nia prezensa ne’e halibur tebe-tebes Timor-oan sira hotu halibur malu, fiar metin ba Na’i no kultura iha ita-nia rai Timor. Amu Papa dehan Timor rai ki’ik simples hamnsa dor, fiar na’in no iha kultura oin-oin, Amu Papa mos husu ba Timor-oan fó liman ba malu, hadomi malu, fiar metin hodi lori Timor ba oin.”
Maibé ita hotu-hotu sente fuan triste lakon, bainhira rona dehan Amu Papa is kotu ona iha mundu, maibé ema sarani fó sasin ba maromak katak nia isin mate maibé klamar ba maromak, nune’e ita Timor tenki moris ho paz no dame nia laran nafatin.
Iha omilia ohin nian, Dom Leandro hatete, katak jesus nia lia-fuan hakmatek hela ho imi, katak nia hamutuk hela ho ita no la husik leet ita. Jesus nia lia-fuan ne’e haklaken no transforma ba apostulu sira, tanba jesus kuda nia simplisidade mak sai riku ba iha kristaun.
Maromak halo buat kmanek wain ba ita ema, tan ita ema nu’udar instrumentu ba na’in maromak nia milagre. Tanba jesus nia objetivu ba ita ema ne’e ida de’it, nia haruka ita fiar, respeita, no perdua ba malu.









