Reportajen Silvino Freitas
Instituto Nasional Kombate SIDA (INCSIDA) preokupa ho atividade seksu komersial neebe deskonfia halo iha hotel ho salon sira, tanba difisil atu kontrola fatin sira nee maibe sei koordena ho parte relevante atu bele halo inspesaun ba fatin refere nune’e INCSIDA buka nafatin atu hasae joven sira nia konsensia atu halo seks tuir dalan neebe Maromak haruka, maske INCSIDA kontinua halo servisu hodi kontrola limita regula daun, droga no tatoo maibe seksu komersial kontinua buras difisil atu kontrola, nune’e INCSIDA enkoraja joven sira atu halo relasaun domin labele besik malu demais nomos INCSIDA nafatin koalia makaas atu joven sira hakbesik an ba sentru saude hasai raan.
Prezidente INCSIDA Daniel Marçal dehan, dadaun nee iha kazu moras HIV hamutuk 2000 tanba INCSIDA nia servisu karik la halo servisu mak kazu nee sei sae makaas liu tan, nunee kazu kontinua sae makaas tanba seksu komersial neebe dadaun iha Timor- Leste barak tebes, maski halo kontrola limita no regula husi transmisaun husi daun droga tatoo nee bele halo tanba halo ona monitorin no fatin hotu laiha ona, maibe problema komersial seksu iha timor leste nee la halo iha fatin ida maibe halo iha fatin hotu-hotu neebe barak tebes.
“imi haree took iha liur nee ema halo nee hanesan salon maibe iha laran nee ema halo hotu negosiasaun ba relasaun seksual nee, iha fatin balun imi haree oras ida oras rua nee fasilita ba seksu livre nee, hotel balun iha rohan rohan neeba nee ba saida nee ba relasaun seksual, fatin deskansa ba oras ida rua nee atu halo saida nee joven sira mak lori malu ba neeba, ema seluk nia laen ho feen mak deskansa iha neeba, nee ita hotu hatene agora problema mak ema nia direitu” dehan prezidente INCSIDA Daniel Marçal hafoin sosializa informasaun ba esdante joven sira iha eskola Sao Joao Paulo II Bekora, (13/02).
Nia dehan tan, kazu HIV sae makaas tanba komersial seksu neebe too dadaun nee labele kontrola no regula ona tanba nee mak INCSIDA halo deit ona hasae ema nia konsensia no matenek atu presiza halo ho oras, ema neebe konese no fatin nunee mos tuir dalan neebe Maromak haruka, tanba too dadaun nee seksu live no seksu komersial nee la tuir ona dalan tanba iha mane ho feto ida neebe infesaun moras HIV halo relasaun seksual ho ema barak, tanba nee atu dadaun nee INCSIDA iha ona preparasaun atu konsentra tiha fatin seksu livre nee maibe seidauk iha konsensu.
“Risku teb tebes joven barak agora kona HIV tanba seks ibu rumah tanga ho aman sira agora kona HIV tanba seks, estudante sira kona hotu tanba seks neebe nee preokupasaun neebe presiza atensaun husi naiulun sira neebe kaer lei oinsa atu haree kondisaun ida nee” dehan Daniel Marçal.
Prezidente INCSIDA dehan tan, nunee husi parte INCSIDA dadaun kontinua koalia makaas atu ema labele kona HIV, nafatin koalia ba ema atu bele ba teste raan nunee karik kona HIV tenke hemu aimoruk hodi labele kona SIDA hodi lakon vida, kontinua koalia atu ema sira neebe kona HIV tenke rona hodi hemu ai-moruk tuir regras hodi prevene nia an no prevene ema seluk no familia, tanba nee INCSIDA sei halo koordenasaun ho parte relevante atu halo inspesaun ba fatin sira neebe deskonfia halo seksu livre atu labele loke oportunidade hodi dezenvolve iha ita nia rain, tanba seksu nee la sala maibe risku ba seksu neebe halo arbiru deit neebe perigu tebes ba ema nia vida tanba moras HIV laiha aimoruk atu kura.
“tanba nee joven sira labele namora neebe hakrap demais besik malu demais, namora tenke konsidera an hanesan ema estudante labele namora hanesan ema feen ho laen nee ita atu dehan oinsa ita laos maromak nee pasti la kleur halo lalais resalaun seksual” konklui prezidente INCSIDA Daniel Marçal.
