Reportajen Silvino Freitas
Estudante nain 14 husi universidade Melbourne halao vizita study-tour ba Maubisse no durante sira nia vizita sira esplora kultura moris social no ekonomia ema nian iha Maubisse, estudante sira mos kontente ba viajen neebe sira halao maski sira hasoru difikuldade balun hanesan infraestrutura bazika nian, nunee Fundasaun Haburas husu ba governu atu hadia fasilidade hodi atrai vizitante sira mai Timor Leste.
Estudante Luke Elliot dehan, durante ninia vizita iha loron 8 ona nia kontente tebes no nia hakarak fila fali mai hodi vizita tan timor leste iha future, durante vizita iha Ataúro no Maubisse iha ninia unika fatin rasik iha Ataúro iha tasi ne’ebe furak ema ne’ebe diak iha maubisse rai neebe ho nia paisajen neebe furak tebes.
“iha timor iha kultura neebe furak fatin neebe furak hanesan iha Australia ladun iha ema barak maka hatene no sira la aprende iha sira nia eskola no universidade, no hau hakarak iha futuru ema hakarak konese barak liu konaba timor” dehan estudante Luke Elliot husi Melbourne, (12/07).
Nia dehan tan, komunidade no governu tenke tau hanoin ona atu hadia ona infraestrutura sira hanesan dalan, toilet, infraestrutura hotel aeroportu neebe la dun diak ró neebe la dun diak atu halo viajen no hafoin vizita ida nee nia sei hateten ba ema australiano sira ema di’ak no nia sei hateten katak viajen neebe furak no sei dehan ema hotu iha Australia atu vizita Timor-Leste.
Espresaun hanesan mos hatoo husi estudante Amy Haymes husi Australia dehan, iha maubisse nia hanoin kona rai neebe ho klima hanesan iha Australia nian no durante ninia vizita iha maubisse nia haree matenek local sira husi uma lisan sira neebe asosiadu tebes maibe seidauk haree klean konaba uma lulik iha maubisse no iha fatin seluk.
“ami sente la dun iha dezafiu neebe boot ba ami hodi fo presaun ba ami, no buat neebe ami sente mak kondisaun estrada no infraestrutura baziku sira tauk uituan maka kondisaun estrada halo tauk sira maibe laiha tan dezafiu seluk neebe sira infrenta” dehan estudante Amy (13/07).
Amy Haymes rekomenda ba governu no komunidade, governu tenke iha hanoin ona atu hadia dalan neebe diak no asesivel liu tan no infraestrutura seluk neebe fo risku no sai dezafiu ba vizitante sira hotu neebe sempre halao vizita mai maubisse hodi bele atrai ema seluk atu mai vizita fatin turizmu sira.
Diretor Fundasaun Haburas Pedrito Vieira dehan, vizita estudante husi universidade Melbourne nee programa ida husi sira nia eskola neebe sempre halao vizita study tour ba nasaun seluk hodi haree ninia diferensa ba sira nia nasaun rasik no bele haree moris komunidade sira nia area rurais nian no sira sei explora maneira moris ekonomia social agrikultura no kultura iha komunidade nian iha loron ba loron.
“komunidade neebe hela iha baze kontente tanba ema husi liur rekonese sira nia atividade, kultura no esforsu hadia ekonomia iha baze liuhusi prinsipiu cultural social neebe sira iha antes husi beiala sira nian” dehan Diretor Fundasaun Haburas Pedrito Vieira.
Pedrito esplika, durante viajen iha timor leste estudante sira dadalia ho komunidade sira neebe hela iha baze dook husi sidade no estudante sira sei hakerek informasaun no observasaun sira nee hodi sai hanesan konesimentu foun ba sira hodi habelar kultura moris maneira social ekonomia neebe sira deskobre diferente iha sira nia rain rasik, nia mos rekonese ita nia nasaun iha dezafiu boot ida nunee komunidade sira neebe hela iha baze halao atividade ekonomia turizmu no governu liuliu ministru turizmu bele halao vizita no hakbesik mai komunidade neebe durante nee dezenvolve an iha seitor turizmu atu bele fasilita no apoiu sira.
“vizita nee halo ona ba dala 6 durante vizita nee halo komunidade sira neebe durante nee la dun kontaktu ema husi liur sira bele toman ona oinsa bele simu vizitante sira husi rai liur nomos komunidade sira fiar an tiha ona ba preparasaun neebe sira sei halao ba vizitante sira husi rai liur” dehan Pedrito.
Nunee, estudante hamutuk 14 no dosente nain 2 maka hala’o vizita iha Timor Leste iha fatin 2 maka sira loron 5 iha Ataúro no loron 3 iha Maubisse, durante estudante sira hala’o study-tour mai Timor Leste fasilita husi Fundasaun Haburas.









