Reportajen Joanina Casemiro
Grupu ho naran Forum Joventude Defisiénsia Timor-Leste (FJDTL), inklui ema ho defisiénsia (EhD), sira iha vontade buka moris ba nesesidade baziku niqn, liuhosi faan produtu lokal sira.
Feto tos nain, Esperansa M do Santos, hosi munisípiu Ermera hateten, agradese tebes ba iha organizasaun asosisaun defisiénsia timor-leste, (ADTL), ne’ebé servisu hamutuk ho Oxfam Timor-Leste ne’ebé kontaktu ona ba sira hodi lori sira nia produtu lokal mai promove iha fatin ida ne’e.
” Ami agradese tebes ba iha Oxfam tanba bele lori ona ami mai iha fatin ida ne’e hodi faan ami nia produtu sira mak hanesan Cáfe uut, pasta, kinur, makaraun, no duut morin, ida ne’e ami nia produtu ba loron ohin nia ne’ebé ami fa’an iha kios matenek, produtu sira nee bia foli la hanesan pasta nia presu $ 5 dolar, Café uut presu toples ida $ 10 dolar iha plastik ki’ik nia presu $1dolar, iha ami nia sentru ka ami nia organizasaun ema hamutuk nain (10) ami ho kondisaun defisiénsia hamutuk nain (8 )kolega sira ne’ebé ho kondisaun normal nain (2),” dehan feto maluk defisiénsia, Esperansa dos Santos ba Jornalista Neon-Metin, iha Kios Matenek, Manley, 22/4.
Nia dehan, Grupu Forum Joventude Defisiénsia Timor- Leste, ( FJDTL), dezafiu ne’ebé sira hasoru mak hanesan dalaruma lori produtu ba merkadu ema ladun sosa entaun ne’e hanesan dezafiu ba sira tanba atu fila osan selu ba transporte atu fila laiha sente triste, dala-ruma sasa la folin oxfam sira ajuda fo osan transporte nia mai ami hodi fila.
Feto maluk defisiénsia nee fo mesanjen ba feto maluk sira la bele lakon vontade ba aktividade saida deit, ita tenke partisipa mos iha formasaum kona-ba atividade saida deit hodi nune’e aumenta ita nia abilidade. Tanba maske ami kondisaun defisiénsia maibé ami nia kakutak la defisiénsia, nune’e ami halo atividade saida deit maibe tuir ami nia kbiit no kondisaun.
Iha fatin hanesan tos nain, Maria Gusmão, hateten iha membro Kooperativa Hauguan Haburas Agricola Cucoa (HHAC), husi munisipiu Ermera, protudu ne’ebé faan nee tanba hetan kontaktu husi Oxfam Timor-Leste mak organiza sira hodi faan ami nia produtu lokal mai iha fatin ida ne’e.
” Agradese mos ba iha o MMTI tanba liu husi sira mak ohin loron ami bele mai apresenta ami nia sasan no produtu lokal iha ne’e, ami nia grupu Hauguan Haburas Agricola Cucoa (HHAC) iha produtu tolu mak hanesan primeiru, Vanila, segundu hakiak Ikan Nila, terceiru ba iha kooperativa rai osan no impresta osan, dezafiu ne’ebe durante ne’e ami hasoru mak hanesan dalaruma faan produtu sira ne’e ladun folin, maibe ami nia grupu bolu malu hodi halo Ai-U’ut hodi tau ba Vanila hu’un sira maibe vanila ne’e to’o tinan foin koleta dala ida tanba nia prosesu han tempu ne’ebé naruk, Vanila ne’e futun boot $10 dolar futun kiik $5 dolar, forai plastik ida $1,50 dólar no ai-farina $1 dolar, Ikan mak ami seidauk koleta tanba nia han-han ladun di’ak tanba ikan seidauk boot. ami nia grupu total hamutuk ema nain (25).
Nia informa produtu hirak ne’e dalaruma lori ba merkadu ema sosa n dalaruma ema la sosa. Maibe kona-ba Vanila iha fulan 6 ka 7 mak foin koleta depois mak foin lori mai tetu se hakarak halo maran entaun nia prosesu ne’e sei kleur tanba sei halo eskalda no sei habai fila fali halo maran di’ak, grupu Baunila sira nia produtu Vanila no ai-oan hodi ba produtu iha kios matenek grupu ne’e hetan ajuda liu husi MMTI Horti ba Osan husi Malae Australia kada semana ka fulan sira sempre mai vizita.
“Mensajen ba feto maluk sira keta moe keta lakon esperansa maske balu susesu tanba remata ba estudu, no balun eskola la remata maibe ita nafatin iha vontade ba ita nia atividade loro-loron iha tos laran hodi sustenta ba familia no oan sira nia futuru”. Nia konlui.










