Home Justisa Hau, O, Nia, Sira, Imi, Ita hotu Iha Direitu Hanesan Asesu Ba...

Hau, O, Nia, Sira, Imi, Ita hotu Iha Direitu Hanesan Asesu Ba Rai

474
0

Zevonia Vieira

“tanba ami ema Manatuto la uza sistema ida dehan katak barlakeadu, ne’e duni rai ne’e ba se deit feto mane iha direitu hotu. Maibe ami fo valor liu ba feto” Tenik Fernando Antonio Soares

Fernando Antonio Soares, nudar nan ida ba nian feton sira, no nia konsidera direitu hanesan ba rai, tuir sira nia kulturua hateten. Iha konstituisaun RDTL, afirma ona kona ba feto ho mane, iha direitu ne’ebe hanesan katak entre mane ho feto tenke konsidera sira, ba iha aspektu hotu.

Filomena Fatima Rita Ribeiro Soares, nudar Fernando nia kaben sente. Ho oin kontente esplika oinsa nian maun sira konsidera nia,

“hau nia maun kuandu hau kaben ona, hau sai tiha, ba aluga ema nia uma. Maun no hau nia inan no aman sira la kontente, liu tiha mak hau nia maun sira dehan tanba sa mak ba hela iha akadirihun? Tanba ami feto ne’e kaben sai, maibe hau nia maun sira husu hau fila no fo rai ba hau atu hela ba. Hau halo uma iha tempu Indonesia to’o ita ukun an, hau hela hakmatek iha hau nia rai” tenik Filomena ho laran kontente

Filomena, inan ida ne’ebe mak metan morena, sente orgulhu ba nia kaben Fernando,ne’ebe mak respeita saida mak sai hanesan ninian direitu,

“hau nia kaben dehan mai hau, rai ne’e laos ita rua sosa, maibe tanba maun sira mak hanoin foba o, entaun tau o nia naran, hau la iha direitu ba rai ne’e, tanba ne’e rai ne’e tau hau nia naran”. Esplika Filomena

Wainhira feto maluk sira hetan ninian direitu no laiha diskriminasaun hasoru sira, sei hatudu katak feto sira ne’ebe sai nain ba rai, menus atu sai vitima ba violensia domestika, kompara ho feto sira ne’ebe la sai nain ba rai.

Fernando Antonio Soares nudar kaben hosi Filomena Ribeiro Soares, wainhira dadalia, nia hatudu imagen, nudar kaben ne’ebe rekonyese ninian fen nian direitu,

“kona ba rai, altura mai sukat ne’e, hau dehan tau hau nia kaben nia naran, pois aranga saksi hosi vinjinhu deit. Se tau hau nia naran, problema tenke mosu, tanba ami mane foun laiha rai, ne’e duni hau laiha direitu atu tau hau nia naran, maibe hau iha direitu atu apoiu hau nia kaben bainhira mosu problema ruma. Hau tenke hatutan lia fuan tanba nia kaben mak hau” reafirma Fernando

Ho laran kontente Filomena Robeiro Soares, ne’ebe halo kargu nudar profesora iha eskolah primaria Duku de Kasias Bemori, hateten katak orgulhu ho titlu rai ne’ebe nia hetan,

“sentimentu hau nian orgulhu tebes, hau nia kaben mos aseita tau hau nia naran, hau kontene liutan. Desde hau kaben, hau nia laen mos nungka halo terus hau to ohin loron” konfesan Filomena

Rai hanesan riko soin ida ne’ebe importante tebes ba humanu. Rai fatin hodi fo moris, bainhira ita iha rai, it abele uza hodi kuda aihan no halo buat barak hodi muda ita nia moris, rai importante tebes bae ma hotu. Rai iha valor boot ba mane no feto.

Iha Timor-Leste situasaun ne’ebe komunidade sira hasoru, liu-liu feot vulneravel, sedauk sai hosi diskriminasaun feto ka mane, tanba kultura. Iha kultura balun mak fo valor liu ba feto, nune’e iha kultura balun mak fo valor liu ba mane. Ida ne’e nudar dezafiu ne’ebe mak ita hasoru.

Fernando Soares, nudar Manatuto oan fahe nia esperiensia kona ba kultura ne’ebe sira hala’o.

“tanba ami Manatuto la uza Sistema ida dehan katak barlakeadu, ne’e duni rai ne’e se deit feto ho mane iha direitu hanesan, maibe ami fo valor liu ba feto. Tanba feto hein uma, ami ba buka hodi lori mai, ne’e duni feto tenke iha valor. Lia fuan ne’ebe hau dehan ne’e mak ita halo tuir, problema iha Timor sei la mosu. Liu-liu kona ba rai no baliza rai, bainhira fen ho laen komprende malu”. Esplika Fernando hodi fo korazen

Fernando hatutan liutan katak Lei no konstituisaun RDTL ne’e diak, katak la diskrimina ema hodi asesu ba rai no propriodade.

Maske costume fo valor ba feto no mane, tuir kultura ne’ebe iha, maibe Lei hakarak tau lolos, katak sira hotu hanesan.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here