Home Memoria Hanoin Hikas Saudoso Aquita Tama Laka

Hanoin Hikas Saudoso Aquita Tama Laka

1210
0
Aquita Tama Laka Nofi

Kontribuidor ba Neon Metin: Efrem dos Anjos

Figura Aquita Tama Laka Nofi iha kolega rezistensia liu-liu grupo AST/Brigada Negra, hanesan juventude ida ne’ebe, kuriozu, brani, esperto no la hakruk ba ema ida wainhira nia fiar ba nia konviksaun.

Aquita Tama Laka hanesan  juventude ida ne’ebe  obedese no disiplina  ba rezistensia, hahu hosi nia partisipa mai to’o Timor-Leste ukun rasik an.

Tuir sasin hosi kolega sira ne’ebe hamutuk ho nia iha Indonesia, Aquita figura ida ne’e hanesan ikon prinsipal iha movimentu AST/Brigade Negra no assume responsabilidade hanesan ezekutor prinsipal ka komandante operasional ba guerilia urbana iha organizasaun AST/Brigada Negra. Movimentu ida ne’ebe hetan mos orientasaun hosi komandu hanesan organizasaun sira seluk atu organiza guerilia urbana.

Aquita moris iha iha Bazartete Liquica, 22 de Abril 1976, juventude ida ne’ebe iha idade 22 simu servisu todan ida husi diregentes Brigada Negra ho orientasaun hosi komando, atu lori bomba mai Timor-Leste hodi lansa ataka ba quarter jeral  militar Indonesia iha teritori Timor-Leste. Planu ida ne’e la konsege ezekuta, tanba militar Indonesia blokea no kaer Aquita Tama Laka ho bomba wainhira tun ho ro-ahi iha portu Dili.

Tuir sasin husi nia kompaneiro da luta, Zeto Felix da costa, katak iha tempu ne’eba Aquita simu orientasaun diretamente lori bomba husi Jakarta mai Dili, masque nune’e ho kuriozu tebes nia hatete ba sira katak, nia persiza atu lori mos mensajen sekretu ida husi senhor Ramos Horta ba hato’o ba diregentes balun iha Dempasar Bali.

Aquita Tama-Laka fo razaun ne’ebe tuir kolega sira forte tebes, “Hau tenque ba uluk Denpasar molok lori bomba ba Dili tanba  atu lori mensajen dr. Ramos Horta nian ba kompaneiru sira iha Bali, se hau ba Dili mak hau mate karik mensajen senhor Ramos Horta nian la to’o iha kompaneiro sira iha Denpasar”. Ikus mai nia konsege too iha Dili, maibe militar Indonesia kaptura  nia iha pontekais Dili, no Aquita Tama Laka hetan vonis prizaun, nune’e lori direta ba Komarka Balide, atual Centru Nasional Chega.

Halai husi Komarka Balide iha tinan 1998, diretamente ba iha ai-laran hamutuk ho direjentes FALINTIL iha Rejiaun 3, ne’ebe lidera hosi Komandante Falur Rate Laek, hanesan kombantentes to Timor-Leste ukun rasik-an.

Senhora Costancia de Jesus alias/Fiar Dame haktuir katak “Iha loraik ida, Aquita Tama Laka lao sai hosi komarka, nia kaer hela sampah dehan atu ba fakar, entaun lao mai tama kedas iha hau nia uma, hau hakfodak husu ba nia, nusa Aquita?, nia hatan dehan hau halai sai husi komarka, entaun hau subar nia, no iha momentu ne’e kedas hau husu ba irmao Natalino atu tula nia ba Senhor Paul Alves/Tuloda nia uma atu nune’e diretamente lori Aquita ba kedas komandante Falur nia rejiaun”.

Hanesan labarik ne’ebe moris iha situasaun funu ka invasaun ho idade kiik, Aquita assiste torturasaun, terus no mate. Nia hatene no kompriende servisu klandestina hosi nia uma laran, hanesan nia rasik haktuir iha nia pagina media social, nune’e wainhira nia muda Hosi Baucau mai Dili 1989, familia  kontinua hatama nia eskola Esternato Sao Jose Balide, hosi ne’e Aquita hahu partisipa iha linha klandistina, hetan responsabilidade  mobilizasaun juventude no estudante iha Capital Dili, partisipa iha manifestasaun ne’ebe halo.

Ho nia espirito rezistensia ne’ebe forte, durante halo movimentu ba libertasaun nasional  iha Timor-Leste no Indonesia, Aquita la konsentra ba nia edukasaun. Nia akaba deit nia eskola iha SMA Negeri 17 Gleno, no ikus mai ba kontinua halo movimentu iha Indonesia iha tinan 1993. Diferente ho kolega sira seluk ne’ebe ba Indonesia atu kontinua eskola, Aquita Tama Laka la konsege sente saida mak universidade, masque nia hela iha Indonesia metade hosi moris juventude, ransu ho kolega estudante universitariu sira maibe nia la hatene saida mak universitariu tanba nia dedika nia tempu juventude ba objetivu luta, karik nia pratika liafuan “Lebih baik memiliki  bangsa dari pada memiliki gelar”. Aquita konsege tuir kursu inglesh maibe la remata, tanba tempu barak liu nia nia hetan konfiansa hosi dirigentes AST/Brigada Negra atu servisu hamutuk ho movimentu pro-demokrasia Indonesia SMID, PRD hahu hosi tinan 1994, halo ligasaun ho dirasaun  rezistensia nian, hamosu organizasaun tatiku hodi kontribu ba luta. Iha nia modelo koalia nia gosta halo agitasaun ho liafuan ne’ebe, nia koalia bei-beik ba nia kolega iha organizasaun laran “Ita hetan orientasaun atu mai funu iha inimigo nia kabu laran”.    Karik tanba ida ne’e mak Aquita hili dalan diak liu lakon nia titlu hudi fo konsentrasaun ba funu.

Aquita laos deit lutador mak ema haree iha liur ne’ebe nia mos aman ida hadomi nia oan sira. Iha ninia facebook, Aquita posting kona ba importánsia hosi komunikasaun ho oan sira no liberdade ba oan sira atu expresa.

“Hau nia oan sira mak hau nia kolega loloos….sira mak hau nia kolega besik. Bainhira hau hetan konfuzaun hau konvida sira hodi hanoin no koalia hamutuk. Liberdade mak hau fo ba sira halo sira la tauk atu hasoru ema ida, iha sira nia koalia ka iha sira nia aktu iha ema barak nia oin. Ne’e inisiu hosi korajen ne’ebe presija kuda liu hosi komunikasaun ida harmonia ho ita nia oan sira. Bainhira ita hakarak hetan valor diak hosi oan sira, sira sei fo ba ita tanba ami nia komunikasaun nunka kotu”, Aquita expresa iha nia facebook antes nia mate.

Wainhira Timor-Leste ukun an, Aquita Tama Laka hamutuk ho direjentes AST/Brigada Negra funda Partidu Sosialista Timorense (PST). Ikus liu ativu organiza MMA, pratika desportu extremu ida foin hahu iha Timor-Leste

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here