Home Feature COVID-19: Teresa Tama Sai Uma Husu Fos Ba Tein, Hosi Moris Kiak...

COVID-19: Teresa Tama Sai Uma Husu Fos Ba Tein, Hosi Moris Kiak ba Kiak Liutan

5478
0
Teresa Pinto (53), tur iha parte liman los, hetan entrevista hosi Jornalista Neon Metin, Shanti LDA (Foto: Frans JDA)

Reportajen Santina Lucia da Costa

Ema barak mak hetan moris susar bainhira tama ba situasaun estadu emerjensia ba COVID-19 ne’e. Maibe ema barak mos mak moris susar kedas ona bainhira estadu emerjensia ba COVID-19 ne’e seidauk akontese. Teresa Pinto mak ema ida moris kiak kedas ona, ho rendementu familia $50 kada fulan, la tuir salariu minimu governo nian. Estadu emerjensia ba COVID-19 ne’e halo Teresa monu kiak liutan, tanba lakon nia servisu mak hatutan nia familia nia moris, no lakon nia dignidade nudar ema.

Situasaun emerjensia halo Teresa Pinto tenke lao tama sai uma hodi husu ema nia tulun. Teresa halo ida ne’e durante fulan ida ona. Nia lao ho nia oan lori plastik husu ema fo foos no balun fo osan. Nia  lao ba Merkadu Manleu nian, no ba liu Tasi-Tolu ne’e de’it, la ba tan fatin seluk.

“Hau lao buka ema nia uma husu foos, tan kabun. Bainhira hau lao isin kolen, hau tur tiha uituan, ne’e mak lao tan. Bainhira hau lao ema fo foos, hau lori mai tein sasoro mak han, osan laiha atu hola modo. Hau lao husu foos iha uma-uma ne’e durante fulan ida ona,” Teresa Pinto konta tuir nia susar ba Neon Metin ho mataben, ogin (22/04) iha Aldeia Lisbutak, Manleu, iha Dili.

Maibe laos ema hotu-hotu fo fos uituan ba Teresa. Balun la fo, ho razaun katak agora ne’e estadu emerjensia. Ne’e los duni, tanba situasaun estadu emerjensia ne’e afeta ema hotu barak nia moris. Balun fo netik osan no ne’e tulun Teresa sosa mos buat seluk. 

“Hau lao mak hetan kolega ruma, sira fo netik osan kuarter ka lima pulu sen. Hau lori ba uma hola netik, foos lata ida ka rua, no mos sabaun, sampoo, rinso, hodi hariis no fase roupa. Se hau la lao hanesan ne’e se mak atu fo han,” hatutan Teresa Pinto.

Antes situasaun estadu emerjensia, Teresa Pinto servisu iha ema nia warung. Nia simu osan fulan ida dolar $50. Nia simu duni osan ba nia servisu iha fulan 2 nia laran, Fevereiru no Marsu nian. Loloos ne’e nia laran metin katak Abril ne’e nia atu simu tan osan. Maibe warung taka tiha ona tanba estadu emerjensia.

 “Hau serbisu iha warung, hau nia salariu fulan ida $50. Osan ne’e simu mai atu sustenta uma laran la sufisiente. Depois labarik na’in hirak kedas, hau sustenta halo nusa? hau hola hau nia presija mos la to’o, no han, hemu mos la to’,” konfesa Teresa Pinto.

Teresa nia moris sai todan tanba moris ho oan nain 6, oan mane nain 3 (nain 1 mate tiha), oan feto nain 3. Agora dadaun oan nain 2 mak eskola, 1 iha eskola sekundaria no 1 iha eskola primaria, oan sira seluk la eskola. Teresa nia katuas hola tan feto seluk, no nunka haree Teresa ho nia oan sira. 

Teresa  husu ba governu se bele ajuda netik nesesidade baziku  ami kbiit laek iha Estadu Emerjensia ida ne’e. Nu’udar feto, serbisu iha warung fulan ida hetan de’it osan $50,  maibe agora dadaun estadu emerjensia tiha hau labele halo buat ida.

Banku Mundial nia padraun ba moris kiak mak ema ida manan osan menus hosi $1.50 cent loron ida. Teresa ho nia oan sira tama iha kategoria ida ne’e hamutuk ho 42% populasaun mak moris iha kiak nia laran. Se karik $50 ne’e fahe ba Teresa nia oan sira, ema ida hetan deit $0.25 cent resin loron ida. Osan ida ne’e la to’o atu halo Teresa ho nia oan sira bele moris ho dignu. Ema seluk nia oan preokupa kona ba nutrisaun hahan nian, ba Teresa importante iha netik buat ruma ba han.

Estadu emerjensia extende ona ba fulan ida tan. Se governo implementa ona subsidiu $100 ka kada familia ne’e lalais sei tulun duni Teresa ho nia oan sira. Maibe se karik implementasaun ne’e presija tempu, Teresa ho nia oan sira sei sofre tebes. Sira moris kiak ona, no monu tun liutan ba moris kiak nia okos. 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here