Home Feature Eliseo Moris Hosi Artezenatu, Promove Ilha Timor Ba Rai Liur

Eliseo Moris Hosi Artezenatu, Promove Ilha Timor Ba Rai Liur

311
0
Eliseo da Costa Pereira produs artezenatu. [Foto: Zevonia Vieira | 17.05.2020]

Reportazen Santina Lucia da Costa

Anin tasi hu tama mai uma bebak ida ne’ebe klot, busa kiik oan ida toba dukur iha ai-kabelak oan ida, hodi rona anin fuik ne’ebe mak tama mai, hodi busa habosok nia matan, atu bele toba.

Bainhira ekipa Neon Metin hakat tama ba uma bebak ne’e,  estatua furak ne’ebe halo hosi ai-tasi forma hela iha didin lolon ho tipu oin-oin. Nain hosi artezenatu simu ho hamnasa midar, hodi bele hare estatua sira ne’ebe mak nia halo.

Eliseo da Costa Pereira idade 39 mak nain hosi grupu Haburas Cultura, Eliseo ho nia grupu kiik ne’e produs artezenatu origin hosi illa Atauro. Ba Neon Metin Eliseo dehan produs artezenatu sira hanesan ukir ai nudar kultura no parte identidade Timor nian, ne’ebe mak halao ona hosi tinan 1999 to’o agora.

“Ami aproveita malae sira tun ne’e, ami hahu kedas iha ne’e, ami fa’an de’it iha estrada ibun sira no lori lao.  Uluk ami fa’an iha hotel Lecidere, depois ami muda fali mai iha City Coffe agora hotel Katuas, ami fa’an iha Akait ba mai fatin rua ne’e. Depois iha tinan 2004 situasaun krize ida mosu, entaun ami para tiha ami ba halimar tiha iha Ataúro tinan 1-2 hanesan ne’e, no tama tinan 2007, profesores Portugues sira ba fali Ataúro, sira hetan ami hetan iha ne’eba, sira hamenu tiha sasan balun ami lori mai iha eskola Portugues”, tenik Eliseo.

Moris hosi produs artezenatu nudar arte ida ne’e furak, presiza abilidade ne’ebe artistiku, imajinasaun no pasensia, mak bele hatudu rezultadu ne’ebe furak. Ba Neon Metin Eliseo konfesa katak la fasil atu moris nudar produtor ba artezenatu, tanba sempre hasoru dezafiu barak, fatin permanente laiha hodi faan sira nia produtu.

“Iha tinan 2012 Xefe Suku Bebonuk mak fo hela fatin ikan bakar nian mamuk ida ba ami, ne’e mak ami rai sasan sira ne’e hodi fa’an no fatin ne’e ami la selu.” Tenik Elizeo.

Iha grupu artezenatu hamutuk ema nain 6, hodi halo sira nia produtu tuir idak-idak nian abilidade no imajinasaun. Teki-teki situasuan sai oinseluk bainhira moras Covid-19 ne’e habobar mundu tomak, inklui illa Timor. Eliseo konfesa bainhira Covid-19 sedauk iha no sedauk iha Estadu Emerjensia, ema hola seman ida bele hetan rendimentu hosi $50 – $60 dollar, maibe bainhir Covid-19 mosu, ema hotu labele sai tenke hela iha uma, Eliseo ho nia grupu desidi hodi taka sira nia fatin.

“Fatin ne’e ami taka tiha, loke mos se mak atu mai, entaun ami taka deit durante moras Covid-19”, tenik Eliseo ho lian neneik.

Eliseo mos hanoin fila fali osan sira ne’ebe mak iha tempu uluk nia hetan, ba Neon Metin nia hateten osan sira ne’ebe hetan hosi faan artezenatu bele kria fali negosiu seluk hanesan loke keos, atu nune’e bele sustenta netik nia uma laran no bele hola mos material hanesan tintan, ai no seluktan.

Artezenatu parte hosi arte, arte ida bele promove nasaun idak sai famouza iha rai seluk, bainhira arte ne’e rasik hatudu nia orijinaldade. Grupu Haburas Cultura parte ida ne’ebe mak kontribui ona hodi haburas artezenatu iha Timor-Leste, hodi dada ema sira hosi rai liur, hakat besik mai illa ne’e, hodi bele hatene klean Timor nia orijinalidade liu hosi artezenatu.

Produtu ne’ebe produs hosi Haburas Cultura mak hanesan estatua Lafaek nudar symbol illa Timor, Bero, feto ho mane ne’ebe mak tau kaibauk no tais, no buat seluktan ne’ebe mak parte hosi kultura Timor.

Ba Neon Metin Eliseo husu ba governu hodi bele tau matan ba grupu kreativu sira, tanba bele lori Timor ba mundu. Governu presiza tau fatin publiku ida, hodi nune’e sira bele faan sira nia sasan permanente.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here