Home Notisia TAPSA Rekomenda Governu Hahu Halo Investimentu Agrikultura Iha Seitor Rai Lolon

TAPSA Rekomenda Governu Hahu Halo Investimentu Agrikultura Iha Seitor Rai Lolon

389
0
Co-Coordenador TAPSA no nudar Office Manager PERMATIL, Herminia de J. Pinto. [Foto: Zevonia Vieira | 26.05.2020]

Reportazen Zevonia Vieira

Agrikultura nudar seitor importante hodi bele produsu ai-han sira ne’ebe mak bele fo han ba populasaun no mos ajud tebes agrikultor sira hodi kria ekonomia iha sira nia moris.

Tuir relatoriu Oxfam nian hatudu katak kuaze 80% hosi populasaun tomak mak sustenta sira nia moris iha setor agrikultura [RDTL 2015].

Iha situasun Covid-19 hamosu impaktu boot ba moris povu nian, liu-liu hosi seitor agrikultura. Liu hosi konferensia imprensa Plataforma Tranzisaun Agroekolojia Ba Soberania Ai-han (TAPSA), deklara katak dezenvolvimentu durante ne’e sei foku liu ba dezenvolvimentu aspetu sosial poltiika no sedauk prioritiza hodi dezenvolve aspetu agrikultura nudar alizerse nasaun hod hametin soberania ai-han. Nune’e bainhira hasoru situasaun krize ruma haneasan pandemia Covid-19 ne’ebe dadauk mundu tomak hasoru, halo ema la pronto hodi reziste an ka buka alternativu ba sobrevive.

Liu hosi konferensia imprensa Co-Coordenador TAPSA no nudar Office Manager iha Permakultura Timor Lorosa’e Herminia de J. Pinto ba jornalista sira hateten liga ho pandemia Covid-19 ne’ebe mundu tomak, inklui Timor-Leste.

Herminia hateten bainhira governu aplika Estadu Emerjensia (EE), movimentu ekonomia paradu no maioria povu tenke hela iha uma. Ho situasaun ne’e halo ita hotu lakon hanoin alternativu ba sobrevive ho nesesidade lor-loron, liu-liu ema sira ne’ebe hela iha kapital no municipiu hakilar “hamlaha”.

“Iha momentu ida ne’e dala ida tan foss mak sai sasukat ba hamlaha, maske ita observa iha merkadu kapital no munisipiu sira nakonu ho variedade ai-han oioin mak bele subsitui foos. Tanba bainhira menus foos, povu hahu jeneraliza katak laiha ona hahan, tanba ne’e importante tebes atu ita halo reflesaun hodi munda ita nia maneira hanoin katak ai-han laos uniku foos deit tanba ne’e ita hasoru krize foos laos krize ai-han”, hateten Herminia iha FONGTIL, 26/05.

Bainhira Neon Metin halo konfirmasaun liga ho dadus 80% populasaun moris hosi produsaun agrikultor, influensia politika saida mak halo ona atu promove agrikultura sustentavel? Ba Neon Metin Co-Coordenador TAPSA hatan katak ezijensia hosi TAPSA mak husu Ministeriu atu hahu halo investimentu iha agrikultura iha seitor rai lolon, tanba ita nia area topografia ne’e rai lolon mak barak liu, kuaze 60% ne’e rai lolon entaun investimentu tenke hahu hosi ne’eba.

Durante ne’e dadauk Permakultura Timor-Leste (PERMATIL) halo ona programa liga ho produsaun nian. Tuir PERMATIL nian observasaun katak toos nain sira maioria idade avansadu, sira nia forsa atu halo produsaun komesa menus, ho nune PERMATIL mos halo serbisu ho jovem sira no inklui labarik sira.

“Ami iha programa toos escolar, atu bele hahu ona lori alin sira oinsa sira bele kuda hahan sira ne’ebe mak bele han. Ita koalia konaba produsaun, ita koalia mos konaba fator produsaun sira, nia principal liu mak bee, entaun oras ne’e PERMATIL iha programa boot ida mak hanaran konservasaun bee, ezemplu ida ami konsege ona iha halo konservasaun bee iha Dare no iha suku Hornai, ne’e nudar ne’ebe boot tebes no bee matan sira ne’e mak fornese mai to’o iha Dili”, hateten Herminia.

Neon Metin halo konfirmasaun relasiona ho dadus hosi TAPSA karik iha pursentu hira ba maluk ema ho difisiensia no feto sira ne’ebe mak sai vulneravel liu? Ba Neon Metin TAPSA hatan durante ne’e ekipa taskforce deskobre katak grupu sira ne’ebe mak vulneravel, iha situasaun agora sira vulneravel liutan, liu ba grupu marginalidade sira.

“Saida mak ami nota katak produtu ne’e mak sira produs ho situasaun ne’e labele asesu ba merkadu, ita hasoru klima dezastre naturais barak, ne’e estraga tan irigasaun hanesan iha Baucau, Viqueque no Ainaro kuaze irigasaun sira ne’e komesa naksobu. Ami hanoin katak se estadu la investe no halo intervensaun urjente iha fulan 6 ka tinan oin mai tan ita sei tama iha situsaun mais vulneravel iha kontestu ai-han”, hateten Herminia.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here