Home EduTek Vendedor Kangkung Hetan Lisensiatura Direitu, Ana: Hau Sente Orgullu

Vendedor Kangkung Hetan Lisensiatura Direitu, Ana: Hau Sente Orgullu

6434
0
Foto iha limana Ana Gomes visita nia inan ho aman nia rate no foto liman karuk nia iha kintal kuda kangkung. [Foto: dokumentu privadu | 06.11.2020]

Reportazen Marcio Morato Pinto

“Faan kangkung ne’e diak tamba liu hosi prosesu ida ne’e maka ikus mai, hau remata hau nia estudu no bele mos sustenta hau nia moris”. Ana Gomes

Maske todan maibe nia hakat neneik ba oin ho neneik, bainhira hateke ba iha sorin, oin no kotuk nia sente naha todan mak nia leba tutuir, hodi hakat kada eskada ne’ebe naru, hodi to’o nia rohan.

Moris hosi faan modo kangkung, eskada ne’ebe naruk konsege duni nia sae no bele dehan fitun ne’ebe as dook hosi matan, no nia lolo nia liman hodi kaer.

Ana Gomes ho nia toga, hamrik firmi katak konsege finalize duni nia estudu iha Universidade da Paz (Unpaz), hosi fakuldade Direitu. Ana feto forte ida ne’ebe luta rasik ba nia-an, hodi tuba ba nia estudu, karik nia ho hanoin ida katak labele husik feto ida hamrik iha kotuk, karik liafuan ne’e motiva nia no ohin loron nia hetan duni diploma de bacharel.

Ana nia istoria interesante tebes hodi dada Neon Metin hakat besik ba nia, hodi dadalia ho istoria ne’ebe nia. Ba Neon Metin Ana komesa hahu hatutan nia istoria maske mai hosi familia kiak no faan kangkung maibe la taka dalan ba nia hodi atinji nia mehi hodi hetan grau lisensiatura nian.

Ana oan hosi Raimundo Gomes (matebian) hosi Atsabe no Felismina da Costa (matebian) hosi Ainaro. Ana oan ikun hosi maun alin nain tolu, mane rua no feto rua. Nia hahu nia estudu iha Dili iha kedas ensino primaia to ensino superior. Bainhira nia aman ho inan mate, Ana hahu hasoru susar oinsa mak nia bele kontinua nia estudu ho futuru ne’ebe nabilan liu, tanba familia laiha kbiit hodi apoiu nia eskola.

 “Hau nia Mãe husik hau momentu hau sei iha SMA klas 3, atu tama iha exame nasional. Bainhira mãe ho pae mate hau hela ho maun sira, hau hasoru desafios barak liuliu parte finanças atu selu hau nia estudu. Ho forsa ne’ebe hau iha ikus mai remata duni hau nia estudo Superior. Bainhira remata estudu iha tinan 2018, hau ba hela fali iha Bidau kolega ida nia uma, hau hela besik tinan rua ona to’o agora. Durante eskola hau hetan suporta no kontribuisaun finanças hosi maun sira, hanesan maun então sira kontribui tuir sira nia forsa. Iha altura ne’eba hau planu atu para ona hau nia estudu, maibe hau fiar katak ho plano Maromak nian liu hosi fila liman fan Kangkung hau bele akaba hau nia estudu”, tenik Ana.

Ana hatutan ninia istoria ne’ebe nakonu ho luta hodi kontinua nia estudu ho dalan faan kangkung, ho matan wen turu ba nia hasan, karik naha ne’ebe nia leba todan demais.

 “Desde ami nia Pai husik ami nain lima, ami nia mãe tenke ser foti desizaun kuda kangkung hodi faan, atu bele fó han ami no selu ami nia eskola, no rai ne’ebe kuda kangkung ba ne’e Mãe nia Maun sira nian. Hau hahu fan kangkung desde hau sei SD. Bainhira hau SD hau tutur faan iha merkadu lama, depois hau boot oituan ona, hau ba faan iha merkadu Hali-laran no hau uza Gerobak, depois de Hali-laran hau ba faan fali iha Taibessi no setiap tula iha taxi hau selu U$2.00 dolar. Bainhira Mãe mate, hau maka tenke kontinua fali Mãe nia liman fatin hodi fan kangkung atu nune’e bele sustenta hau nia moris no to’o ohin loron hau bele hetan susesu iha hau nia estudu”, tenik Ana.

Ho lian nakdedar Ana haktuir katak nia faan kangkung, hodi bele sustenta ninia nesesidades no ninia prosesu estudu nian, tamba se nia la halo fila liman, maka nia sei la sei la lolo liman hodi kaer nia fitun.

“Hau kontinua faan kangkung to’o remata hau nia Estudu. Lukrus hosi kangkung ne’e maka uza ba han hemu no uza ba eskola. Faan kangkung ne’e diak tamba liu hosi prosesu ida ne’e maka ikus mai, hau remata hau nia estudu no bele mos sustenta hau nia moris. Prosesu faan kangkung la hetan falhansu tamba ita nia badinas, se bainhira ita badinas buat hotu sei la falha, se kuandu ita barukten, buat hotu sei falha iha ne’eba. Hosi rezultadu kangkung nian, hau bele uza halo photocopy ba materia sira, bele uza sae bemo, uza mos ba han hemu nian no ao mesmo tempu bele selu hau nia eskola”, haktuir Ana.

Ana jovem ida ne’e hatudu ona nia kbiit, hodi hasoru obstaklu sira nia moris, bainhira lakohi atu koko, ain sorin sei susar atu hakat ba eskada ida. Matan wen kontinua suli, nia haktuir istoria moris nian ne’ebe todan tanba nia tenke lakon nia inan aman, bainhira nia sei presija sira iha nia sorin, sa tan iha tempu graduasaun Ana hamrik mesak deit sem inan aman no familia.

 “Bainhira hau remata hau nia estudu iha tinan 2018, hau hakarak tebes atu Mãe ho Pae hamrik iha hau nia sorin, hodi asiste hau nia graduasaun, maibe iha realidade laiha. Sente hanesan fuan ne’e atu rahun tiha deit, tan laiha familia ida maka partisipa iha hau nia graduasaun, halo hau matan-wén sai no la signifika katak hau halo drama ka sandiwara maibe hau sente orgulhu tebes tamba hau laos ema riku nia oan, lori kangkung maka hau hetan grau lisensiatura”, dehan Ana.

Ana hatoo nia sentimentu orgulhu tamba todan ne’ebe nia iha hotu ona no nia bele fó ksolok ba nia inan aman matebian liu hosi susesu ne’ebe nia iha.  

Maske loron manas nia laran, Ana hatudu nafatin ninia badinas hodi lori kangkung ba faan. Ana mos iha konnesmentu diak oinsa kuda kangkung ho koidadu, atu nune’e bele moris buras, oinsa taktika atu koidadu.

Esperiensia Ana nian durante kuda kangkung iha rai medid bainhira koeleta no ba faan bele hetan $70.00-$80.00 dollar, se rai kiik bele hetan $20.00-$25.00 dollar. Fulan ida koa dala ida, maibe nia dehan depende ba ita nia badinas.

Hosi istoria Ana nian, sei iha tan istoria hosi Ana sira seluk, ne’ebe kontinua luta ba hodi atinji sira nia mehi, asesu edukasaun ne’ebe aas, ho nune’e Ana sira seluk mos la hamrik iha kotuk. Ana nia luta sedauk to’o rohan, maske gradua ona hosi universidade hos fakuldade Direitu, Ana espera karik aban bainrua nia bele hetan serbisu iha insituisaun sira ne’ebe relasiona ho serbisu Lei ou justisa nian.

“Agora dadaun la hetan servisu, hau sente ladun diak, sente todan maibe hau sei la kolen atu kontinua buka nafatin, maske sei iha prosesu nia laran. Hakas an lao ba hatama dokumentus iha instituisaun sira maibe la iha resposta hosi sira, ho hirak ne’e hau iha esperansa katak loron ida hau sei hetan objetivu ne’ebe hau iha”, hateten Ana ho komitmentu boot.

Ana nia lia menon ba feto no mane maluk sira ne’ebe karik mos hasoru susar iha moris, liu-liu la asesu edukasaun iha nivel aas. Nia dehan la fasil atu atinji mehi sira, maibe la taka dalan bainhira kontinua esforus an nafatin, karik liafuan merese ba Ana mak Ora et Labora (reza no kontinua serbisu)

Ana ho nia istoria simplis ne’e, hamosu extra ordinaria (luar biasa) ba nia, Ana sai inspirador ba joven sira seluk, hakat kada eskada ho neneik maibe sei bele hakat to rohan.

*(Marcio Morato Pinto nudar estajiadu iha media RENETIL Neon Metin)

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here