Home Memoria CNC Lansa Plaka Memorial 7 Dezembru, Hugo: Plaka Memorial Importante Mak Valor...

CNC Lansa Plaka Memorial 7 Dezembru, Hugo: Plaka Memorial Importante Mak Valor Istoria

364
0
Plaka Memorial 7 Dezembro 1975. [Foto: Adroaldo | 07.12.2020]

Reportazen Adroaldo “Saretukau”

Relasiona ho loron invasaun 7 Dezembro 1975, Centro Nacional Chega! (CNC) lansa plaka Memorial 7 de Dezembro 1975 iha Portu Dili ho tema, “da Memoria a Esperença”.

Iha inagurasaun Plaka Memorial, Diretor Ezekutivu CNC, Hugo Fernandes hateten labele iha hanoin Plaka Memorial tenki monumentu ne’ebé boot, gasta osan boot ho reprezentasaun úniku ida, maibé importante iha nia valor istória ne’ebé boot.

Hugo esplika katak Plaka Memorial ida ne’e hatudu aspeitu tolu, iha data istóriku ne’ebé maka akontese iha tinan 45 liu ba.

“Sena Primeiru hatudu ro-ahi, aviaun ho prakedista sira ne’ebé mak tuun iha Díli, iha 7 de Dezembru no 6 de Dezembru 1975. Sena segundu ita haree jestu abstratu, konseitu memorial atu dignifika ema, atu la hawelok ema ida de’it, maibé tenke hatudu hosi jestu de reprezentasaun ba atu violentu sira ne’ebé mak akontese”, dehan Hugo Fernandes iha lansamentu Plaka Memorial 7 de Dezembru, iha APORTIL, 7/12.

Nia hatutan iha plaka ne’e mos hakerek naran sira ne’ebé masakradu iha Díli, tuir rejistu relatóriu Chega! nian. Nia dehan ba família mártires sira ne’ebé mate iha dia 7 to 10 ba leten bele hato’o naran ba CNC! hodi koloka iha Plaka Memorial refere, atu kontinua fo onra, dignifika no iha rekoñesimentu ba sira hotu.

Hugo informa katak iha fulan Maiu 2022 Plaka Memorial refere sei harii iha tasi ibun portu Díli nian, iha kedas Saudoza Isabel Lobato, saudozu Nicolau dos Reis Lobato nia espoza no saudozu sira seluk ne’ebé mate iha fatin ne’ebá, wainhira portu Díli ne’e rasik muda ba portu foun Tibar, ho nune’e destinasaun turista sira mai bele haree kedas iha ne’ebá, tan ne’e maka provizoriamente plaka refere harii besik portaun boot Asosiasaun Portu Timor-Leste Leste (APORTIL) nian.

Entretantu dezeñador Plaka Memorial 7 de Dezembru, Abel Fernandes kontente tanba durante ne’e nia aplika nia obra sira iha pájina Facebook, maibé ikus mai CNC konvida nia atu dezeña sítiu istóriku iha Díli ho total 21, inklui halo konseitu dezeñu ba monumentu 7 Dezembru. Nia dehan iha dezeñu ida ne’e nia halo kombinasaun arte ho enjiñaria ne’ebé nia estuda, hodi dezeña monument.

“Ha’u lee tiha narativu ba fatin ida ne’e, oinsá situasaun ne’e akontese, hodi sai objetu ida, tanba monumentu ne’e ita atu lori fali eventu sira ne’ebé ke liu ona, entaun hau hodi ida ne’e hodi dezeña,” dehan Abel iha lansamentu Plaka Memorial 7 de Dezembru.

Abel hatutan dehan nia halo konseitualizasaun ba narasaun hosi CNC, hodi halo kombinasaun ba iha dezeñu plaka memorial ida ne’e.

“Dezeñu hirak ne’ebá hau reprezenta fundador sira ne’ebé hakarak liberta an hosi nakukun, nakukun ne’e reprezenta ukun kolonial, entaun ema hi’it liman ho ema forma oi-oin no mutin ne’e signifika naroman atu sa’e, maibé sira lakon leet de’it, tan ne’e mak ema sira iha ne’ebá balu ho meiu korpu, liman, ain de’it mak iha. Kabuar ne’e, bai-bain loro-matan sa’e, ida ne’e ita hanoin esperansa boot ida mai ita, katak ema sira iha momentu ne’ebá hakarak liberta aan hosi nakukun. Ida ne’e mak ha’u dezeñu ida ne’e sai objetu hosi invazaun nia ukun,” dehan Abel.

Dezeñu ida ne’e halo ho nia durasaun fulan tolu hosi fulan Jullu to’o Setembru tinan ne’e, ne’ebé dezeña hosi Abel Fernandes alumni estudante Fakuldade Enjiñaria, Departamentu Enjiñaria Sivil, UNTL. Plaka Memorial 7 de Dezembru konstroi ka harii hosi kompañia timoroan Maurison durante semana tolu nia laran.

Plaka Memorial refere inagura hosi Xéfe Kaza Sivil Prezidénsia da Repúplika, Francisco de Vaz Conselho, ne’ebé akompaña hosi Major Jeral Lere Anan Timor, José Lobato (Saudozu Nicolau dos Reis Lobato nia ona mane) inklui Saudozu Francisco Borja da Costa nian oan mane no membru governu sira seluk. Alein de ne’e kari mos ai-funan iha tasi Portu Díli nian hodi hanoin hikas mártires da Pátria sira ne’ebé mate hafoin ínisiu invazaun Indonézia iha loron 7  Dezembru 1975.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here