Home Notisia Lei Sibernetiku, Virgilio: Lei Ne’e Labele Limita Sidadaun nian Direitu Konstituisional

Lei Sibernetiku, Virgilio: Lei Ne’e Labele Limita Sidadaun nian Direitu Konstituisional

473
0
Prezidente KI, Virgilio Guterres. [Foto: Copyright KI | 29.01.2021]

Reportazen Neon Metin

Ohin loron governu elabora hela esbosu lei sibernetiku, karik sei aprova ou lae? Relasiona ho esbosu lei refere, Oxfam hamutuk ho International Center For Non-Profit Law (ICLN) realiza webinar konaba implikasaun lei sibernetika ba espasu siviku, liberdade imprensa no liberdade espresaun iha Timor-Leste, “Aprende husi Esperiensia Nasaun Seluk”.

Liu hosi  webinar refere Orador Prezidente Konsellu Imprensa (KI), Virgilio Guterres esplika katak bainhira ita koalia konaba lei sibernetiku, dalaruma ema hanoin deit mak  sosial media, maibe tanba lia fuan sibernetika ne’e ho referensia ne’ebe ita hetan, bele dehan komplikadu tanba internet ne’e nia prezensa hamosu tiha mundu foun ida ho naran mundu virtual.

“Mundu virtual ne’e reflesaun hosi mundu real, saida mak akontese iha mundu real, tau iha mundu virtual, tanba ita mak halo entaun mundu ne’e presiza lei atu regula, maibe ita nia mundu real iha Timor ne’e Estadu Direitu Demokratiku, entaun kualker lei ka kuadru legal ninia karakter atu regula ne’e tenke dominante duke ita atu limita”, hateten Prezidente KI, iha UN kampaun Kaikoli, 29/01.

Nia dehan iha mundu virtual mos hanesan oinsa atu regula, ba esbosu lei sibernetiku ne’e atu mosu,  importante liu se koalia konaba liberdade espresaun, opiniaun no imprensa nian, lei ne’e labele mai atu limita fali sidadaun nian direitu konstituisional, ne’ebe hateten katak ema idak-idak iha ninian direitu liu hosi meius saida deit, no meius ida mak internet, laos katak ema kritika hela deit governu, entaun taka tiha facebook ka internet.

“Ba hau nia interese maka lei sibernetika ne’ebe atu mai, laiha tendensia atu limita ita nia direitu, tenke iha definisaun klaru atu iha nia serteza ba interpretasaun legal, por ezemplu konaba pornografia, lei tenke definia pornografia mak ida ne’ebe, atividade ida ne’ebe mak pornografia tanba iha video balun ne’ebe nia objetivu ne’e edukasional, por ezemplu iha youtube hosi rai seluk balun ne’ebe hatudu video education sexual ba adulsente sira”, dehan Prezidente KI

Prezidente KI haforsa liutan ita lakohi lei ne’e mos atu atura ema nia moris pesoal, tanba ida ne’e parte hosi espresaun pesoal, tanba iha direitus umanus destimentu ne’e nudar direitu espresaun hosi ema idak-idak nian, entaun lei labele hamosu fali artigu ruma atu regula ema nia privasidade.

Konsellu Imprensa nia hanoin katak projetu lei ne’ebe prepara, atu mai regula laos limita sidadaun nia espresaun.

“Ita nia hakarak tenke klaru iha elaborasaun lei no oinsa enterpreta lei sira ne’e krimi ka lae, ne’e asuntu publiku ka privadu nian. Hau hanoin premeiru hahu ho edukasaun, fo formasaun uluk ba ema sira iha sistema judisial, prokurador, investigador sira tanba atu investiga kazu krimi sibernetika la hanesan ho krimi babain”, dehan Virgilio Guterres.

Nia mos rekomenda ba Asosiasaun Jornalista Timor Lorosa’e (AJTL) no ekipa advokasia sira atu halo media no digital literacy, ho nune’e bele ajuda publiku oinsa uza internet ho responsabilidade, atu nune’e ita la sai vitima ba lei sibernetika ne’ebe sei mosu mai.

Prezidentte KI mos husu ba governu katak ba lei sira hotu tenke tuir prosidementu ne’ebe iha katak konsulta publiku tenke lao, atu rona opiniaun hosi parte hotu. Se lei ne’e implika ba limitasaun sidadaun nian liberdade direitu, tuir Konstituisaun tenke liu parlamentu no labele sai hanesan dekretu lei.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here