Home Notisia Inundasaun Fo Impaktu Ba Agrikultór Iha Laclubar, Marcelina: Besik Fulan 2 La...

Inundasaun Fo Impaktu Ba Agrikultór Iha Laclubar, Marcelina: Besik Fulan 2 La Faan Iha Merkadu

444
0
agrikultor Marcelina de Jesus iha Laclubar. [Foto: Adroaldo | 27.05.2021]

Reportajen Adroaldo ‘Saretukau’

Siklone Seroja ne’ebé akontese iha 4 Abril, fo impaktu boot ba komunidade nia moris iha Aldeia Lakenu, Suku Manelima, Postu Administrativu Laclubar, liu-liu ba sira nia plantasaun ne’ebe sira kuda ai-horis no ai-fuan, no sira labele lori ba faan sira nia produsaun iha merkadu.

Jornalista Neon Metin hare besik komunidade agrikultór sira nia situasaun katak ai-han ne’ebe sira kuda, hodi tulun sira sustenta sira nia uma laran, balun ba faan iha merkadu maibe realidade produtu agríkola sira sai aat hotu tanba inundasaun boot no rai monu.

Ba situasaun ne’e Neon Metin dadalia ho komunidade Marcelina de Jesus hosi Aldeia Lakenu, Suku Manelima konabá dezastre ne’ebé afeita ba sira nia moris. Ba Neon Metin Marcelina hatete dezastre ne’ebé akontese kauza hosi Siklone Seroja, estraga hotu sira nia ai-horis ne’ebé sira kuda, nune’e oras ne’e sira labele ba ona merkadu.

“Fulan ne’ebé mak liu ba ne’e udan aat, ne’ebé ami nia kafé bee lori hotu, ai-fuan foho ida ne’e ai-farina iha lara, lakeru, talas makerek, talas olandes, coby, tua, kami, has be lori hotu, hedan ne’ebé ami hodi human sasan mos bee lori hotu”, hateten Marcelina ba Neon Metin iha nia Knua Lakenu, 20/05.

Agrikultór  ne’e hateten hafoin akontesimentu iha momentu ne’ebá, oras ne’e sira la ba haknauk ona sasan iha merkadu tanba hetan moras, produtu atu fa’an mos hetan estragus hotu. Akontesimentu ne’e mos halo nia hetan dezastre monu-tun wainhira lori produtu ba fa’an iha merkadu. “Ami fa’an lakeru sira ne’e, hudi, ne’e de’it buat seluk la iha”.

Marcelina husu ba governu atu fo apoiu ruma ba sira, tanba oras ne’e sira nia fontes hahan no rendimentu laiha, “Ita bele ajuda hela ami nia lia-fuan ba letene (na’i ulun sira), tanba ami terus, merkadu ami la ba ona, fulan rua nia laran, tanba akontese ne’e ami la la’o sai ida”.

Iha parte sorin Xefe Suku Manelima Jorge Soares via telefone ba Neon Metin hateten katak, hafoin dezastre estraga komunidade sira nia uma no mos plantasaun, ho nune’e problema tebes ba komunidade ni-nia moris.

“Komunidade sira hasoru problema iha inundasaun afeita ba uma, parte ida mos afeita ba to’os no plantasaun sira. Ida afeta ba uma mais ou menus estadu hori-bain hirak ne’e apoiu netik hanesan sasan emerjénsia ba sira, mais liga fali ba to’os no plantasaun sira la hetan buat ida, ne’ebé ita haree ba mai sira ne’e hasoru hela problema boot ida,” hateten Xefe Suku Manelima Jorge.

Lider komunitáriu ne’e hateten tuir arrolamentu iha nia suku, komunidade sira ne’ebé hala’o atividade negósiu iha merkadu tantu iha Postu Laklubar to’o iha Díli, barak liu ho produtu tua Sabu, tuir fali mak kafé nomos ba ai-fuan sira hanesan fehuk, talas, ai-farina no ai-fuan sira seluk, maibé oras ne’e sira nia asesu ba merkadu la hanesan antes dezastre.

“Sira ba nafatin merkadu maibé lahanesan uluk ne’ebé sira seidauk hasoru dezastre ne’e, tanba hanesan ba ai-fuan sira ne’e, balu rai halai, rai taka, ne’e sira lakon total tiha. Ida fali halai ba tua sabu, tua sabu ne’e iha Laclubar maioria balu ko’a, balu ba fa’an, entaun ida tua hun ne’e mak rai halai, rai taka tomak tiha sira nia tua, sira la halo ona (tu’a na’in la ko’a ona)”, hateten Jorge.

Iha parte seluk konabá estrada Xefe Suku informa katak, oras ne’e estrada iha kondisaun di’ak tanba nia hamutuk ho komunidade sira hadi’a tuir sira nia kbiit, hodi transporta apoiu emerjénsia tama ba Suku Manelima. Maibé tuir observasaun Neon Metin iha terenu notak katak, estrada hosi Manelima antiga (Manelima lama) ba Postu Laclubar grave tebes, susar ba ema no transporte tradisional Kuda atu liu, tanba ne’e komunidade sira liu de’it hosi dalan korta ki’ik, nune’e difikulta tebes sira asesu ba merkadu komunitáriu iha postu Laclubar.

Enkuantu merkadu komunitáriu iha Postu Adminisrativu Laclubar kada semana dala rua mak Domingu ho Kinta. Hosi Suku Maneliman rasik komunidade sira atu to’o ba merkadu refere kuaze oras ida no balu oras ida liu.

Siklone Seroja ne’ebé akontese iha 4 Abril, fo impaktu boot ba komunidade
nia moris iha Aldeia Lakenu, Suku Manelima, Postu Administrativu Laclubar,
liu-liu ba sira nia plantasaun ne’ebe sira kuda ai-horis no ai-fuan, no sira labele
lori ba faan sira nia produsaun iha merkadu.

Jornalista Neon Metin hare besik komunidade agrikultór sira nia
situasaun katak ai-han ne’ebe sira kuda, hodi tulun sira sustenta sira nia uma
laran, balun ba faan iha merkadu maibe realidade produtu agríkola sira sai aat
hotu tanba inundasaun boot no rai monu.

Ba situasaun ne’e Neon Metin dadalia ho komunidade Marcelina de
Jesus hosi Aldeia Lakenu, Suku Manelima konabá dezastre ne’ebé afeita ba sira
nia moris. Ba Neon Metin Marcelina hatete dezastre ne’ebé akontese kauza hosi
Siklone Seroja, estraga hotu sira nia ai-horis ne’ebé sira kuda, nune’e oras
ne’e sira labele ba ona merkadu.

“Fulan ne’ebé mak liu ba
ne’e udan aat, ne’ebé ami nia kafé bee lori hotu, ai-fuan foho ida ne’e
ai-farina iha lara, lakeru, talas makerek, talas olandes, coby, tua, kami, has
be lori hotu, hedan ne’ebé ami hodi human sasan mos bee lori hotu”,
hateten Marcelina ba Neon Metin iha nia Knua Lakenu, 20/05.

Agrikultór  ne’e hateten
hafoin akontesimentu iha momentu ne’ebá, oras ne’e sira la ba haknauk ona sasan
iha merkadu tanba hetan moras, produtu atu fa’an mos hetan estragus hotu.
Akontesimentu ne’e mos halo nia hetan dezastre monu-tun wainhira lori produtu
ba fa’an iha merkadu. “Ami fa’an lakeru
sira ne’e, hudi, ne’e de’it buat seluk la iha”.

Marcelina husu ba governu atu fo apoiu ruma ba sira, tanba oras ne’e
sira nia fontes hahan no rendimentu laiha, “Ita
bele ajuda hela ami nia lia-fuan ba letene (na’i ulun sira), tanba ami terus,
merkadu ami la ba ona, fulan rua nia laran, tanba akontese ne’e ami la la’o sai
ida”.

Iha parte sorin Xefe Suku Manelima Jorge Soares via telefone ba Neon Metin
hateten katak, hafoin dezastre estraga komunidade sira nia uma no mos plantasaun,
ho nune’e problema tebes ba komunidade ni-nia moris.

“Komunidade sira hasoru problema iha inundasaun afeita ba uma, parte ida mos
afeita ba to’os no plantasaun sira. Ida afeta ba uma mais ou menus estadu
hori-bain hirak ne’e apoiu netik hanesan sasan emerjénsia ba sira, mais liga
fali ba to’os no plantasaun sira la hetan buat ida, ne’ebé ita haree ba mai
sira ne’e hasoru hela problema boot ida,” hateten Xefe Suku Manelima Jorge.

Lider komunitáriu ne’e hateten tuir arrolamentu iha nia suku, komunidade
sira ne’ebé hala’o atividade negósiu iha merkadu tantu iha Postu Laklubar to’o
iha Díli, barak liu ho produtu tua Sabu, tuir fali mak kafé nomos ba ai-fuan
sira hanesan fehuk, talas, ai-farina no ai-fuan sira seluk, maibé oras ne’e
sira nia asesu ba merkadu la hanesan antes dezastre.

“Sira ba nafatin merkadu maibé lahanesan uluk ne’ebé sira seidauk hasoru
dezastre ne’e, tanba hanesan ba ai-fuan sira ne’e, balu rai halai, rai taka,
ne’e sira lakon total tiha. Ida fali halai ba tua sabu, tua sabu ne’e iha
Laclubar maioria balu ko’a, balu ba fa’an, entaun ida tua hun ne’e mak rai
halai, rai taka tomak tiha sira nia tua, sira la halo ona (tu’a na’in la ko’a
ona)”,
hateten Jorge.

Iha parte seluk konabá estrada Xefe Suku informa katak, oras ne’e estrada
iha kondisaun di’ak tanba nia hamutuk ho komunidade sira hadi’a tuir sira nia
kbiit, hodi transporta apoiu emerjénsia tama ba Suku Manelima. Maibé tuir
observasaun Neon Metin iha terenu notak katak, estrada hosi Manelima antiga
(Manelima lama) ba Postu Laclubar grave tebes, susar ba ema no transporte
tradisional Kuda atu liu, tanba ne’e komunidade sira liu de’it hosi dalan korta
ki’ik, nune’e difikulta tebes sira asesu ba merkadu komunitáriu iha postu
Laclubar.

Enkuantu merkadu komunitáriu iha Postu Adminisrativu Laclubar kada semana
dala rua mak Domingu ho Kinta. Hosi Suku Maneliman rasik komunidade sira atu
to’o ba merkadu refere kuaze oras ida no balu oras ida liu.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here