Reportajen David da Costa Gusmao
Ministra Saúde (MS), Odete Maria Freitas Belo hatete moras TBC ne’e la’os Ministeriu Saúde (MS) ninia problema de’it, maibé moras ida ne’e ema hotu nia problema liga ho asuntu nutrisaun, bee moos, hahan no eskola.
Ministra Odete informa rekursu lubuk ida ne’ebe mak haree ba programa tuberkuloze nian, espera ho rekursu ne’ebe iha labele soe leet de’it, maibe tenke hatene ona tarjetu durante mandatu.
“Tinan primeiru atu halo saida no tinan lima ikus liu ne’e, ita bele redús ita nia númeru tuberkulozu ne’e ka lae? ita ta’uk maka ho rekursu ne’ebé mak barak, ita la konsege redús númeru tuberkulozu iha ita nian rai,” dehan Ministra Saude iha hotel Novo Turizmu, Segunda 09/08.
Governante ne’e dehan moras TBC la’os Ministériu Saúde ninia problema de’it, maibe moras ida ne’e ema hotu nia problema, liga ho asuntu nutrisaun, bee moos, hahan no eskola.
“Ita mesak de’it ita labele luta hasoru moras aat ida ne’e, maibé se ita hotu hamutuk , tanba tuberkulozu liga barak liu ho kiak, moras ema kiak nian, moras ita kiak nian. Tanba ne’e importante teb-tebes atu asegura hahán iha ita-nia rain, liu-liu hahan ba uma kain ida-idak nune’e bele han, oinsá atu prepara hahan ne’ebé di’ak nakonu ho nutrisaun”, dehan Ministra Saude
Nia haktuir aimoruk de’it mós la sufisiente ba sira, atu bele halo tratamentu ba tuberkulozu, Ministeriu Saude prontu apoiu hahán nutrisaun ba pasiente tuberkuloze (TBC) kada uma kain, hodi hasae umanidade hodi kontra moras refere.
Iha fatin hanesan reprezentante WHO, Arvind Matur hateten kompromisu forte ida ema hotu nia interese ba problema saúde públiku, ida ne’e hanesan testimonia ba governu nia kompromisu forte hodi hapara moras TBC iha Timor-Leste ne’ebé mak sai hanesan moras ida ne’ebé hamate ema iha mundu tomak inklui iha Rejiaun Sudeste Aziátiku.
“Bainhira ita koalia kona-ba TBC no esforsu koletivu sira, hodi hapara TB iha Timor-Leste, ha’u hakarak ita hotu atu lembra no prátika mantra 3 Koordenasaun, Kolaborasaun no Kooperasaun. Hirak ne’e maka mantra importante hodi aselera esforsu hapara moras TBC iha Timor-Leste”, dehan nia.
Nia hatutan oras to’o ona hodi hapara TBC iha nasaun ki’ik ida ne’ebe ho populasaun milliaun 1.3, ne’ebe maka relata kazu TBC 18 lor-loron no ida ne’e sai hanesan taxa insidénsia aas daruak iha Rejiaun Sudeste Aziátiku.
Tanba Estadu Emerjensia hodi proteje nia sidadaun sira husi pandemia COVID-19, total notifikasaun kazu TBC tun ba 23%, no kazu pozitivu tanba baktéria tun ba 4% ne’ebe maka relata iha tinan 2020 kompara ho tinan 2019.
