Home Memoria Loron Memória Invazaun, Eduardo: Prinsípiu Ida Povu Timor Tenke Livre no Iha...

Loron Memória Invazaun, Eduardo: Prinsípiu Ida Povu Timor Tenke Livre no Iha Trankilidade

150
0
eis prizioneiru polítiku iha Cipinang Indonézia, Eduardo da Costa. [Foto: Adro | 08.12.2021]

Reportajen Adroaldo ‘Saretukau’

Iha mini semináriu ho tema ‘Memorizasaun nu’udar espasu ba tranzmisaun valor sira rezisténsia nian, ne’ebé organiza hosi Associação dos Ex Prisoneiros Polítcos de Timor Leste (ASEPPOL-TL), hodi komemora loron memória invazaun Indonézia 1975-2021 iha antigu prizaun Balide, eis Prizioneiru Polítiku durante okupasaun Indonézia, Eduardo da Costa iha nia luta ba ukun rasik-an, tanba iha prinsípiu ida katak povu Timor-Leste tenke livre no iha trankilidade.

Iha mini semináriu ne’ebé organiza hosi ASEPPOL, eis prizioneiru polítiku iha Cipinang Indonézia, Eduardo da Costa nu’udar mos Prezidente Associção Nacional da Resitência de Libertação dos Veranos ba Neon Metin hateten, tama prizaun tanba iha prinsípiu ida, atu luta hodi lori Timor ba ukun rasik-an.

“Ha’u nia prinsípiu tama komarka, ba Cipinang, funu, purke ha’u iha prinsípiu ida, hanesan gazolina iha kareta ne’e, iha kareta ne’e iha gazolina mak la’o, ita mos hanesan, tenki iha hanoin, iha prinsípiu ida iha ulun para hodi la’o tuir. Ha’u nia prinsípiu mak liberdade, independénsia, demokrasia, ida ne’e mak obriga ema hotu la’o tuir ida ne’e”, hatete Prizoneiru Polítiku Eduardu iha Salaun Centro Nacional Chega!, 07/12.

Nia hatutan tanba saudozu Nicolau Lobato ho sira seluk hakarak liberdade, independénsia no liberdade ba povu Timor. Nu’udar tropa ida iha tempu portugés, Eduardo husik nia farda tanba hakarak de’it ukun rasik aan hodi defende liberdade ba povu Timor-Leste, hodi sai independente atu ema ida labele manda.

Nia hatete ita iha prinsípiu ida mak lori ita hodi deside luta ida to’o ukun aan, nia hato’o katak hanesan funsionáriu Portugés balu ke oras ne’e hakarak hela iha ema nia rai, tanba sira hetan di’ak ona, lakohi atu fila mai Timor, maibé prizioneiru polítiku ne’e rasik lae, “mais ita lae! O bele manan buat hotu soe, tanba liberdade, independénsia, paz no trankilidade ba Timor”, eis Prizioneiru Polítiku ba Neon Metin.

Kestaun valorizasaun ba veteranu ka antigu kombatente sira, eis prizioneiru polítiku ne’e dehan, ohin loron la’os buka valorizasaun tanba funu ba libertasaun patria hotu ona maibé sei iha luta ba dezenvolvimentu.

“Funu ba liberta patria hotu ona, mais ami hanesan veteranus seidauk hotu tanba servisu seidauk hotu, povu sei moris kiak hela, dezenvolvimentu la la’o. Ami servisu nafatin, koalia nafatin ho boot sira dezenvolvimentu la’o nafatin, liberdade, trankilidade eziste iha ita nia rai,” Eduardo hato’o.

Prezidente Asosiasaun Vetaranu ne’e husu ba joven sira atu labele tuda malu, oho malu, maibé kuda iha ulun mak paz no dezenvolvimentu katak povu no joven sira tenki unidade, “Kria vontade, trakilidade, estuda hodi hanoin los prinsípiu ida dehan hanesan ne’e, povu tenki moris di’ak, hetan dezenvolvimentu di’ak”.

Iha parte sorin, oradór dahuluk ba mini semináriu refere, Prezidente ASEPPOL, Jacinto das Neves R. Alves ho nia topiku ‘Prizioneiru da Conciência’ hatete dadur nu’udar asaun ida ne’ebé rejime halo tanba povu Timor la satisfeitu ho hahalok opresor nian.

“Prizioneiru polítiku katak ema ida ne’ebé ke autoridade rejime ida nian, sulan nia ba kadeia tanba nia buka espresa ho lia-fuan ka hahalok kontra rejime ne’ebé ke ukun. Prizioneiru da konsiénsia katak ema ida ne’e hetan impedimentu fíziku, nia atu tama kadeia ka la tama kadeia, iha tiha impedimentu fíziku hosi rejime ida, tama de’it nia espesa ho lia-fuan ka ho símbolu ukun aan nian ne’ebé iha no nia defende buat ida naran violénsia”, hatete Prizoneiru polítiku ne’e.

Nia hatutan katak prizioneiru da konxiénsia ne’e bele iha kadeia no bele la iha kadeia, nia fo ezemplu hanesan padre ida espresa hodi la konkorda, estadu la konkorda, sulan nia no la husik nia sai ba li’ur, maske nia la iha dadur maibé nia ne’e prizioneiru ida.

Relasiona ho rejime durante okupasaun Indonézia, prizioneiru polítiku ne’e hatete ita nia rai iha direitu ida hodi hili nia destinu ba ukun rasik aan ne’ebé hakerek iha rezolusaun Organizasaun Nasaun Unidus (ONU), nune’e mak dadur sira no povu Timor luta maka’as hodi to’o ba mehi ida ukun rasik aan.

“Iha ita nia sosiedade nia laran mosu injustisa, kaer ema arbiru de’it, husu esplorasaun, mosu violénsia oi-oin no mosu operasaun ho krime ne’ebé ke akontese iha ita nia rai lor-loron. Nia (Indonézia) mai iha ne’e, nia dehan katak ita (Timor) ne’e sel ida inferior hosi nia”, hatete Prezidente ASEPPOL.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here