Reportajen Adroaldo “Saretukau”
Estudante UNTL ida ho naran inisial MMDA (laos naran loloos) hetan asédiu seksuál (sexual harassment ka pelecehan seksual) hosi ema deskoñesidu ho naran konta Facebook “Erdy Sances” ba vítima MMDA liu hosi konta sosial WhatsApp, iha ne’ebé suspeitu obriga atu hatudu nia sasán lulik (orgaun reprodutivu) ba vítima refere, bainhira vítima hakarak atu halo promosaun ba nia negósiu liu hosi online.
Iha foto screenshot ne’ebé vítima MMDA hatudu ho sira nia chat, suspeitu hakarak halo video call ho vítima durante nia haris, husi ne’e mak vítima reajen kedas ba suspeitu hodi dehan katak hahalok ne’e mal edukadu no sei halo keixa.
“Malkriadu, edukasaun la iha, ita boot hanoin kal ha’u ne’e ema ne’ebé fasil atu haree ita boot nia sasan (orgaun reprodutivu) sira ne’e ka? Ida ita boot halo ne’e hanesan asédiu seksual no ha’u bele keixa ita boot ba iha Rede Feto no Fokupers, no sei halo prosesu, se ita boot mangame,” hatete vítima MMDA ba suspeitu iha sira nia chat.
Vítima MMDA hato’o ba Neon Metin katak nia halo negósiu online ba produtu skincare no roupa, tanba ne’e nia sempre buka kliente sira liu hosi rede sosial, maibé nia la espera hahalok ida ne’e atu akontese ba nia.
“Ha’u la koñese ema ne’e, nia husu númeru WhatsApp husi Facebook ha’u fo, tanba hanoin kala nia atu sosa sasan husi ha’u, tanba ha’u kan fa’an sasan online entaun ha’u mos fo, tanba hanoin kliente,” hatete vítima ba Neon Metin liu hosi messenger, 04/04.
Vítima MMDA akresenta, hahalok ne’e foin akontese primeira vez ba nia horseik dader, no nia dehan “ha’u la koñese ema ne’e no la iha relasaun oi-tuan mos ho nia,” tenik MMDA ba Neon Metin.
Vítima refere hatete katak sei halo keixa ba parte relevante ho aktu ida ne’e, maibé uluk liu nia sei hato’o ba nia belun sira iha grupu ne’ebé nia envolve ba. “Ha’u hato’o lai ba ami nia organizasaun JDN (Juventude Dezenvolvimentu Nasional), tanba iha ne’ebá ami mos iha programa konabá luta hasoru asédiu seksual no sei diskute husi JDN,” hato’o MMDA ba Neon Metin.
Iha vítima nia konta Facebook rasik nia espresa nia sentimentu ne’ebé la konfortável no kontra maka’as hahalok ida ne’e no hakerek “Ha’u hetan asédiu seksual husi média. Ema barak sente katak ida ne’e normal atu halo, maibé lae! Ida ne’e hanesan asédiu seksual no asédiu seksual kategoria ona krimi. Se agora ita husik de’it nia halo hanesan ne’e, nia sei halo tan atitude ne’ebé boot liu hanesan: violénsia seksual no abuzu seksual,” dehan nia.
Nia hatutan, ema balu lakoi dehan sai hahalok ne’e tanba ta’uk no balu tanba lakoi atu hatun autor nia dignidade, maibé nia dehan tanba sa mak tenki hanoin autor ne’e nia dignidade, se nia rasik lakoi atu kuida di-di’ak nia dignidade hodi halo atitude ne’ebé la marese hanesan ne’e, dehan MMDA.
Vítima la simu atitude hanesan ne’e, tanba nia la koñese suspeitu refere nein iha problema ho nia. Vítima mos konfesa suspeitu manda nia fotografia orgaun reprodutivu ba nia, tanba nia sente la konfortável, nune’e nia apaga tiha.
“Se ema balu dehan ida ne’e nia nesesidade biolójiku ha’u labele simu, tanba se nia nesesidade biolójiku, nia iha parseiru ka nia bele responde ba nesesidade biolójiku la’os halo atitude arbiru ba ema sira ne’ebé sein koñese. Presiza komprende di-di’ak konabá atitude sira no buka kontrola aan,” nia kestiona ho hahalok ne’e.









