Reportajen Santina Lucia da Costa
Grupu Agrikultura Foho-Ailiku ne’ebé lidera husi joven Juvinal da Costa, mota sobu karau-luhan ho to’os 5 hektares, no agrikultór sira husu governu normaliza fali mota nia dalan, hodi nune’e sira bele kontinua hala’o sira nia atividade.
Ba Neon Metin Koordenadór grupu Agrikultura Foho-Ailiku, Juvinal da Costa hateten inisiativa ne’ebé nia iha hakarak haki’ak karau tanba haree ba vida agrikultór no ekonomia ne’ebé ladun sufisiente ba família ho kolega sira hotu. Tan ne’e deside nia-an hala’o atividade agrikultura no haki’ak karau.
Maské Juvinal remata deit iha edukasaun nivel sekundária, maibé nia konsege halibur joven, katuas Ferik sira hodi serbisu hamutuk ho nia, kria grupu ho Naran Haburas Foho-Ailiku, ne’ebé harii iha tinan 2019, to’o ohin loron. Tau grupu naran Foho-Ailiku tanba area ida suku Foho-Ailiku ne’e mak atu haburas suku ne’e. Grupu ne’e membru hamutuk na’in 37.
“Ami nia grupu ida ne’e, dahuluk iha tinan 2006, halibur joven sira tau osan hamutuk kada ema ida $15 dollar hodi hadia ema kbiit-laek sira nia uma, konsege halo uma lima. depois kontinua Ami fiar malu hodi harii grupu ne’e ho naran habokur Karau, harii grupu ne’e atu nune’e sustenta ami nia ekonomia uma laran nian.” Hateten, Joven Juvinal da Costa ba Neon Metin, iha Suku, Foho-Ailiku, Hatu-Udo, Ainaro, loron, Kuarta-Feira, 11/5.
Juvinal konfesa hahú atividade ne’e, ho modal, Ema ida karau ida, entaun momentu ne’e ema na’in 12 mak karau iha, seluk karau laiha sira serbisu de’it, durante fulan neen fó han karau, depois fa’an ba folin $ 6000 sei fahe ba rua, karau na’in hela ho $300 no $ 300 ba investe iha grupu.
Juvinal dehan, Karau sira ne’e dalaruma mak lori ba fa’an no dalaruma mós sira husi Metinaru Furak, Tailo Bebonuk sira mai rasik, Fa’an karau ne’e depende ba ninia todan no isin, sé karau ne’e nia todan no isin 300 kilo, entaun hetan $ 810 dollar.
“Ami nia ativiadade ne’e só gastu de’it ba sosa sementi, no mós gastu ba kareta tula sasan, tanba ami nia atividade ne’e ami uza de’it meterial lokál, tali-tahan, ai, ne’ebé mak ami iha rasik, ami nia gastu halo karau luhan ne’e la to’o $1000 dollar.”Afirma, Koordenador grupu Foho-Ailiku.
Joven Juvinal ne’e, hateten, Iha tinan ida nia laran ne’e hetan rendimentu $11.500, dollar.
Nia mehi ba futuru hakarak sai kompanhia ne’ebé boot atu nune’e membru sira ne’ebé serbisu iha laran ne’e bele maiória ho salariu no mós bele uza atribuitu farda hala’o atividade serbisu.
Maibé dezafius boot ne’ebé sira hasoru agora dadaun maka, mota sobu karau-luhan, entaun ne’e fó impaktu tebes. Tanba ne’e, nia husu ba governu normaliza mota refere hodi nune’e kontinua sira nia atividade hanesan baibain.
“Agora dadaun failla uituan tanba ami nia fatin ameasa husi mota, tan ne’e maka ami buka hela alternativu seluk hodi muda fali ba fatin seluk, aihan iha toos laran sufisiente ona.” Dehan, Juvinal.
Nia husu ba governu oinsa bele normaliza mota ne’e, tanba mota ne’e fó ameasa boot ba karau-luhan ho toos.
Entretantu, Membru Grupu Foho-Ailiku, Elesitu Mendonça Alves, reforsa tan katak, Mota sobu karau luhan ho toos ne’e iha fulan Abril tinan ida ne’e. Difikuldade boot agora mak dezastre mota sobu karau luhan no toos iha hektar 5, toos laran iha Aitori no Lamtoda mak iha laran nakonu mota lori hotu.
“Mota tun hanesan ne’e, agora muda fali ba klaran, tanba ami hadomi ami nia aihan iha toos laran, iha toos laran aihan hanesan, Batar, Aifarina, aidila, karau no karau nia hahan.” Hateten, Membru Grupu Foho-Ailiku, Elesitu Mendonça Alves.
Elesito dehan Administradór munisípiu Ainaru, Xefe suku, no Diretor Agrikultura mai haree ona, maibe rezultadu seidauk iha.
Nia akresenta, Aleinde hakiak karau, serbisu seluk mak, kuda batar, aifarina, aidila. Durante ne’e moris ne’e depende liu ba agrikultor.
Artigu ne’e hakere tanba partisipa iha programa media Tour ne’e realiza husi OXFAM Timor-Leste serbisu hamutuk ho Lafaek News no Asosiasaun Jornalista Timor-Leste (AJTL), no hetan finanseiru husi Governu Australia liuhusi projetu Governasaun ba Dezenvolvimentu (GfD).
