Reportajen Umbelina dos Reis
Asosiasaun Halibur Defisiensia Matan Timor-Leste (AHDMTL) komemora loron Direitus Umanus ba dala 75 ho tema “Dignidade liberdade no justisa ba ema hotu, apelu ba asaun defende Direitus Umanus” ho objetivu atu relembra fila-fali ema hotu atu halakon justisa iha ita rai, no ita hotu tenki sai defensor ba Direitus Umanus iha rai doben Timor-Leste, liu-liu ema ho defisiénsia (EhD).
Iha eventu selebrasaun loron Direitus Umanus ne’e, Diretor Ezekutivu Interinu AHDMTL, Gabriel Fernandes Soares hateten, ohin selebra loron Direitu umanus ba dala 75 iha Timor-Leste inklui mundu tomak. Nia dehan kada tinan ita sempre selebra loron Direitus Umanus 10 Dezembru, hodi fo motiva ema hotu sai defensor ba Direitus Umanus iha rai doben Timor-leste, liu-liu ema ho defisiénsia (EhD) ne’ebé lian laek no vulnerável sira hodi hato’o sira nia direitu, liu-liu ba sira ne’ebé hetan violasaun sexual no violénsia doméstika iha komunidade nia leet.
“Tanba iha Timor-Leste ema ho defisiensia (EhD) barak mak sei hetan deskriminasaun no sei iha vulnerabilidade nia laran, la asesu ba bee mos no eduksaun, saúde, ida ne’e hatudu katak viola ona sira nia direitu nu’udar sidadaun iha Timor, tanba ko’alia konabá Direitus Umanus ne’e fo liberdade ba ema hotu, maibé joven barak mak sei hetan presaun maka’as husi poder na’in sira,” dehan Diretor Interinu Gabriel.
Diretor ne’e salienta katak, tuir loloos dezafia PDHJ hodi hatuur loloos Direitus Umanus nia dalan maibé sira ladun tau interese ba situasun sira nee. “Organizasaun AHDMTL prontu kontinua nafatin fahe informasaun konabá direitu ema ho difisiente iha munisípiu sira hodi nune’e sira sente sira nia direitu iha rai Timor tanba lei ba direitu ema ho difisiente konsagra ona iha artigu 21, tanba ne’e organizasaun AHDMTL hamutuk nia estrutura kontinua halo kampaña ba Direitus Umanus.”
Iha fatin hanesan, asesor prinsipal asun Inklusaun Sosial Gabinete Prezidente Repúblika, Gaspar Afonso da Silva hatete, eventu komemorasaun loron Direitus Umanus ne’e, ba ema hotu tenki moris iha livre no paz, maibé sidadaun balun sei iha presaun laran, Timor-Leste ukun-aan 20 anus ona maibé loron Direitus Umanus ohin selebra ba dala-75 no iha artigu lubuk ida mak ko’alia konabá fo liberdade ba ema hotu nia direitu no valor.
“Nune’e organizasaun ema ho difisiente servisu hamutuk ho asesor prinsipal Inklusaun Sosial iha Gabinete Prezidente Repúblika, ita hotu hatene katak ema hotu tenki moris iha livre nia laran, nune’e ita tenki hapara violénsia no instituisaun hotu tenki halo kontrulu sosial, nune’e ita tenki kore ema hotu ne’ebé sei moris iha pobreza ein termus de edukasaun tanba ema barak mak agora sei moris iha kiak no vulneravel laran.” Dehan Gaspar
Nia dehan, Direitus Umanus ne’e ema hotu tenki moris paz, dame no domin nia laran, se ema balun sei tanis, sei moris iha udan laran i ema balun dala ruma loron ida la han dala tolu, ne’e hatudu katak sei moris iha diskriminasaun nia laran, tanba moris la goza nia direitu nu’udar sidadaun ida.
Gaspar Afonso akresenta, asesibilidade ema ho difisiénsiaiha públiku sidaun maximu, tanba foin primeira vez, Prezidente Ramos Horta, envolve ema ho difisiénsia sai asesor iha nia mandatu.
“Primeira vez Dr. Ramos Horta hatudu ida ne’e ba instituisaun no organizasaun soberania sira seluk, espera katak orgaun sira seluk mos banati tuir tanba ema ho difisiénsia ne’e la’os labele halo buat ida, la’os laiha kapasidade no abilidade maibé só ke laiha oportunidade ba ema ho difisiénsia,” dehan Gaspar Afonso.










