Home Notisia Uma-kain 29 La Aseita Governu Harii Sidade Univesitáriu Iha Mantane-Aileu, Tanba Rai...

Uma-kain 29 La Aseita Governu Harii Sidade Univesitáriu Iha Mantane-Aileu, Tanba Rai Eransa no Fatin Kuda Ai-han

1155
0
Rai agrikultura iha Mantane Aileu. [Foto: David | 17.02.2023]

Reportajen David da Costa

Relasiona ho governu atu harii Sidade Univesitáriu iha Bairo Mantane iha suku Bandodatu, Postu Administrativu Aileu Vila, Munisipiu Aileu, komunidade uma-kain 29, ho total populasaun 131, la aseita governu atu foti sira nia rai 16 hektares, hodi harii Sidade Univesitaáriu, tanba rai eransa nian, rai produtivu no agora komunidade halo hela atividade agrikultura iha laran nomós komunidade laiha tan ona rai seluk atu hela.

“Ami komunidade husi Aileu-Mantane uma kain 29 agora dadauk nafatin rejiste no sei la fo ami nia rai produtivu ida ne’e ba governu atu harii sidade universitáriu iha rai ida ne’e nia leten. Rai ida ne’ebe ami hela ba laos rai estadu, rai ida ne’e ami nia rai eransa ne’ebe avo beiala sira fo husi jerasaun ba jerasaun. To’o agora rai produtivu ida ne’e ami sei uza hodi sobrevive ami nia moris nu’udar agrikultor hodi kuda aihan sira, atu ami bele han no fa’an iha merkadu hodi fo escola ba ami nia oan sira. Maske nune’e governu liu husi Ministeriu Ensinu Superior obriga nafatin ami, mai ho forsa, ameasa no teror hasoru ami komunidade ne’ebe la iha kbi’it atu hasoru sira. Maske nune’e governu liu husi Ministeriu Ensinu Superior obriga nafatin ami, mai ho forsa, ameasa no teror hasoru ami komunidade ne’ebe la iha kbi’it atu hasoru sira,” dehan portavoz  Egas Andre Alves Mesquita, liuhusi konferensia Imprensa, iha Mantane Aileu, Sexta 17/02.

Nia haktuir, maske publiku sempre husu tanba sa mak komunidade defende rai ne’e, no ema hanoin komunidade iha ne’e anti dezemvolvementu, maibé ida ne’e lalos, komunidade  defende rai ne’e ho razaun, tanba rai ida ne’e nu’udar rai eransa, laiha ona rai seluk ba komunidade atu hela hodi halo toos no rai ida ne’e rai produtivu.

“Wainhira governu foti rai ida ne’e ami sei lakon ami nia istoria, ami nia hela fatin no ami sei lakon ami nia moris, tanba rai ida ne’e mak fo moris mai ami,” nia espresa.

Atu harii Sidade Universitáriu komunidade Aileu-Mantane lamenta tebes ho desizaun ida ne’e, tamba governu implementa projeitu ida ne’e sem iha konsultasaun ba komunidade nu’udar nain ba rai.

“Kondisaun sira ne’e sei sai a’at liu tan ho situasaun atual ne’ebe ami infrenta mak Governu La fo oportunidade ba ami komunidade afetadu sira ne’ebe la konkorda atu intrega rai ba sidade universitáriu iha Aileu, atu hetan informasaun no partisipa iha kualker atividade iha nivel Munisipal no ema sempre limita ami wainhira ami defende ami nia Direitu,” tenik nia.

Sira mós konsidera Governu falha halo identifikasaun nain ba rai hodi fo biban ema seluk ne’ebe okupa deit hodi fan fali ema seluk nia propriedade rai ba estadu atu konstrui Sidade Universitáriu iha Aileu.

“Governo lori dezemvolvimentu nia naran atu hamate ami komunidade afeitadu sira nia moris tamba laiha esplikasaun klaru kona ba impaktu negativu sira ne’ebé maka sei mosu antes, durante no depois de implementasaun projeitu sidade universitáriu ba komunidade afeitadu sira.

Nune’e komunidade afeitadu sira mós sei duvidas ho planu sidade universitáriu nia sustentabilidade rasik tanba komunidade konsidera planu ne’e la klaru tanba wainhira iha mudansa ba governasaun se mak sei responsabiliza orsamentu ne’ebé maka aloka tiha ona ba prosessu kompensasaun (pagamentu primeiru faze).

Iha sorin seluk komunidade afetadu Fatima Xaver, mós hateten, sira sei la husi rai ne’e tanba rai ne’e kuda hela produtu lokál sira hanesan, modo, late, feiuk, talas, hudi, aifarina, kontas, aiata, abkat, Haas no nu’u, husi produtu ida ne’e maka komunidade sira iha ne’e halo hodi sustenta ba familia nia moris no haruka oan sira ba eskola.

“Ne’ebé  governu sira atu hasai ami husi fatin ida ne’e, ami presiza rai matak hanesn ho ida ne’e, no aioan sira ami kuda tenke aas hanesan ho ami kuda ne’e ami hakrak sai, mabé la hanesan ida ne’e estadu labele mehi mai foti ami nia rain. Dalan ami nia maka ne’e ba tribunál,” nia husu governu

Ho problema ida ne’e, bainhira jornalista sira halo komfirma ho xefe suku Bandodatu, Postu Administrativu Aileu Vila, Munisipiu Aileu, maibé nia laiha komentariu ba iha problema ida ne’e, bainhira nia atu fo komentariu tenke iha karta koinesimentu husi Autoridade Munisipiu Aileu maka nia foin fó informsaun kona-ba harii Sidade Universitáriu.

“Antes hau atu responde ita boot sira nia perguntas ita boot sira iha surat rekoinesementu husi Munisipiu, laiha hau haruka fila ita boot sira ba iha Munisipiu, depois iha karta koinesimentu maka mai entervista hau. Hau nia komentariu hau sempre fó,” dehan Xefe suku Bandodatu.

Print Friendly, PDF & Email

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here