Reportajen Umbelina dos Reis
Comissão de Acolhimento Verdade e Reconciliação (CAVR), Chega! Ne’ebé harii iha 2001 sai ona hanesan modelu ba nasaun seluk no iha tinan 2023 ne’e CAVR hetan Prémiu Paz no Rekonsiliasaun Gernika nu’udar rekoñesimentu ba CAVR ba promosaun dame, rekonsiliasaun no prezervasaun memória ba konflitu pasadu.
Iha konferénsia Imprensa ne’ebé Centro Nacional Chega! (CNC), halo iha Salaun CNC, Balide, Porta-voz, Padre Juvito Rego de Jesus Araujo hatete, CAVR “halo programa prinsipál sira mak hanesan buka lia loos liu hosi deklarasaun ema nian, halo peskiza tuir temátiku, sondazen no analisa estatístika, simu submisaun sira, halo mos audénsia públika no halo dokumentasaun.” dehan Pe.Juvito iha Antigu Komarka Balide, Kuarta-feira, 10/05.
Alein de ne’e hala’o prosesu rekonsiliasaun komunitária, resepsaun no apoiu vítima sai ona nu’udar modelu ba nasaun barak no hetan rekoñesimentu internasional.
Nia dehan, CAVR sai modelu ba nasaun seluk mak hanesan, modelu ba Komisi Kebenaran no Rekonsiliasi iha Aceh – Indonesia (KKR Aceh), no sai modelu ba komisaun rekonsiliasaun iha illa Mundanao, Filipina, inklui komisaun lia-loos no rekonsiliasaun hosi sidade Vitoria (Yoorrock Justice Commission).
Ba servisu di’ak sira ne’ebé CAVR halo ona ho Centro Chega! I.P kontinua hatutan, iha tinan 2023 ne’e komite Prémiu Paz no Rekonsiliasaun Gernika 2023 ne’ebé haknaar aan iha Alemaña, oferese Prémiu Paz no Rekonsiliasaun ba CAVR nu’udar meiu rekoñesementu ba CAVR nian iha promosaun dame, rekonsiliasaun no prezervasaun memória ba konflitu pasadu.
Hatudu ba públiku katak prémiu ne’e hanesan komisaun promove pás no rekonsilasaun ba tinan 2023 nian, fahe ba iha komisaun haat, ida hosi Áfrika du Sul, Colombia, Argentina, inklui Timor-Leste, prémiu ne’e la’os fó ba CAVR, maibé prémiu ne’e fó ba Povu Timor-Leste.
“Husi edukasaun ba jerasaun foun no sosiedade tomak inklui solidariedade ba sobreviventes mais vulnerável sira.” Nia dehan.
Serimónia atribuisaun premiu ne’e rasik hala’o ona iha loron 26 Abril 2023 iha Centro Teatro Liceu, Bilbao Espanã, data atribuisaun ne’e koinside ho data komemorasaun tinan 86 bombardeamentu sidade Gernika-Lumo. Premiu pás no rekonsiliasaun ne’e simu husi membru sira.
Nia dehan, tinan ne’e orgullu ida ba Timor oan sira, espesifikamente ba povu no nia lideransa tomak ne’ebé hafoin referendum iha tinan 1999, halo ona esforsu tomak hodi harii CAVR no kontinua apoiu CAVR iha nia mandatu servisu.
Centro Nacional Chega!l.P ne’ebé kontinua mandatu CAVR nian husu atu orgullu ida ne’ebé Timor-Leste hetan la monu ba rai no kontinua hala’o servisu ho entidade hotu-hotu hodi asegura katak rekomendasaun husi relatóriu Chega! implementa duni no benefisia duni povu Timor-Leste. Nune’e mehi ba harii sosiedade ne’ebé moris iha pas no rekonsiliasaun sai realidade.
Comissão de Acolhimento Verdade e Reconciliação (CAVR), Chega! ne’ebé Governu Timor-Leste estabelese iha Outubru 2001 ho regulamentu UNTAET 10/2001, hala’o nia servisu husi periodu janeiru 2001- Outubru 2005 no Comissão da Verdade e Amizade (CVA), Per Memoriam Ad Spem (PMAS) ne’ebé Governu Timor-Leste no Indonézia estabelese iha tinan 2005 ho mandatu hosi tinan 2005 to’o tinan 2008.










