Reportazen Filomena da Conceição
Komunidade husi Suku Antigu Bu’ubere iha postu Administrativu Quelicai, Minsipiu Baucau, Lamenta ho disizaaun polítika husi Ministério da Administrasaun Estatal (MAE), ne’ebé ignora direitu Sidadaun atu halo reativasaun ba Suku Antigu Bu’ubere nian, ne’ebé lokaliza iha Suku Lelalai, postu Administrativu Quelicai, Munisípiu Baucau.
Portavoz husi Suku Antigu Bu’ubere Quelicai, Manuel Belo, hateten, bazeia ba Lei Nú.9/2016 iha artigu tolu kona-ba (Difinisaun Suku), nune’e liuhusi lei ne’e nia Difinisaun fó dalan ba povu atu hala’o nia direitu Polítiku hodi hatama nia proposta ba MAE, iha tinan 2020 ba reativasaun Suku Antiga Bu’ubere ne’ebé lokaliza iha postu Administrativu Quelicai, Suku Lelalai postu Administrativu Quelicai no Munisipiu Baucau, ne’ebé istorikamente lakon ona iha tempu kolonizasaun iha tinan 1942.
“Ami juventude representante Inan Aman lian laek sira iha Suku Antigu Bu’ubere, lamenta ba desizaun ne’ebé MAE foti ba ami nia proposta kona-ba reativasaun suku Bu’ubere ne’e iha tinan 2020 ami entrega. Hafoin (MAE) estuda no analiza ami nia Proposta mak hahu iha dia 29 de Maio 2022 ekipa tekniku MAE halo ona levantamentu dahuluk nu’udar estudu viabilidade ida hodi harii suku foun iha Bu’ubere no liuhusi levantamentu dahuluk ne’e ami konsege priense dokumentu nesesariu sira ne’ebé mak nu’udar kriteria ba estabelesimuntu nesesariu suku foun iha postu Quelicai, maibé ikus ami nia proposta la passa no la publika iha Jornal da Repúblika iha dia 3 de maio. Nune’e desizaun ne’ebé Sr.Miguel foti ne’e ami kosidera la justu no ami konsidera MAE la foti desizaun tuir estudu viabilidade ne’ebé iha hodi trata problema povu nian ho igual no la haree ba rezultadu viabilidade maibé haree deit ba nia interesse pessoal, “ dehan Portavoz husi Suku Antigu Bu’ubere Quelicai, Manuel Belo, liuhusi Konferensia imprensa, iha Tasi-tolu, Bairo 12 de Outubro, Tersa 06/06.
Nia hatutan, dadaun ne’e komunidade Bu’ubere pertense hela ba Suku Lelalai, Postu Administrativu Quelicai nian no objetivu atu harii suku foun ne’e, tanba komunidade iha populasaun Osso Liro sorin no Dawaduka sorin ne’ebé pertense iha Area Bu’ubere hetan diskriminasisaun husi lider suku Lelalai iha mandatu tinan kotuk.
“Lideransa suku Lelalai halo insulta no diskriminasisaun ba populasaun aldeia desa sorin, Osso Liro sorin no Dawaduka sorin, tipu diskriminasisaun husi Chefe suku Lelalai, tempu Justino Fraga “Bakasa” ne’ebé hasoru komunidade sira no lakohi tiha komunidade sira iha Aldeia desa sorin iha Administrador posto Quelicai nia oin, katak imi la’os populasaun suku Lelalai nian, tanba ne’e ha’u la asina imi nia dokumentu terseira idade” nia esplika.
Nia esplika liu tan katak, nu’udar estudante no joventude ne’ebé repzenta inan, Aman lian laek iha Suku Antigu Bu’ubere sente lamentavel tebes no kondena maka’as ba desizaun MAE ne’ebé nunka rekoinese Inan, Aman sira-nia sofrimentu no sai deskriminadu husi tratamentu lider sira husi suku Lelalai iha tempu anterior ne’ebé deskreve iha prosesu reativasaun suku refere.










