Reportajen Silvino Freitas
Traballador Timoroan ne’ebé arangka ba servisu iha Korea do Sul iha semana kotu,k na’in 2 halai ses husi sistema sentru formasaun ne’ebé sira asina kontratu, nune’e hahalok refere sei lakon asuránsia servisu iha Korea do Sul, no hafo’er imajen Timor Leste iha Korea do Sul, ho ida ne’e deskonfia mós katak nia maluk balun mak sai broker ba sira iha Korea do Sul.
Diretór Jerál SEFOPE Paulo Alves hateten, iha semana kotuk hala’o despedida ba traballadór Timoroan 55 hodi ba servisu iha area peska nian maibé to’o iha ne’ebá traballadór na’in 2 halai ses husi sentru fomasaun ne’ebé sira ba, iha nasaun hotu ne’ebé ba tenke hela iha sentru ne’e durante loron 3 hodi ezame mediku nune’e patraun sira foti sira ba servisu iha kompaña, maibé depois mai foti sira halai ses ona husi sentru refere.
“Dalaruma sira nia maluk sira ne’ebé servisu iha ne’ebá mak fo dalan ba sira, maibe liuhusi servisu adidu nian hau telfone kedan ba adidu tau atensaun no husu ba alin nain 2 nee atu entrega an fila fali hodi fo patraun atu lori sira ba servisu, tanba it aba neeba nee ho kontratu nee klaru tiha ona ho kompana” dehan Paulo iha Timor Lodge Dili, (16/06).
Nia dehan sansaun ba sira ne’ebé halai ses husi sentru formasaun ne’e mak iha lei Korea do Sul nian klaru ona, maibé iha deklarasaun ne’ebé asina ne’e pontu balun ne’ebé proividu ba sira no bainhira to’o iha ne’ebá ema nia lei maka manda, tanba ne’e bainhira servisu imigrasaun Korea do Sul mak ka’er entaun sei prosesa tuir lei Korea do Sul nian.
Fatin hanesan SEFOPE Alarico do Rosario hateten, iha semana kotuk sira sai husi ne’e ha’u koalia ba sira maibé to’o iha Korea do Sul nain 2 halai lakon tiha ne’e halo moe Timor Leste tau interese privadu iha nia kakutak hodi haluha ema barak nia vida haluha inan aman nia favór.
“Alin nain 2 ne’e ida naran Adelino no Joao husi Bobonaro Maliana suku Memo, hala’i iha Korea do Sul Bobonaro maka halai barak liu hahu 2009, 2010, 2011 Bobonaro mós halai lubuk ida, hau koñese sira tanba sira ne’e mak sai hanesan broker ita nia alin sira ba sira mai hein iha Aeroporto lori sira halai sai, sira ne’ebé halai sai ne’e to’o dadaun ne’e inan aman mate mós la mosu mai Timor Leste, família tenke tau atensaun ba ida ne’e nune’e bele tulun govenu” dehan Alarico.
Entretantu Diretor Nasional Empregu Exterior Filomeno Soares haktuir, traballadór nain 2 halai lakon ne’e kontra kontratu no regras ne’ebé governu Timor Leste no Korea do Sul asina ona, iha orientasaun klaru bainhira sira hetan ona oportunidade refere labele halai ses husi sitema, kuandu halai ses husi Sistema sei lakon oportunidade sei lakon asuránsia saúde no servisu ne’ebé durante ne’e empregadór tau atu bele antisipa no hetan dezastre lakon vida iha ne’ebá asuránsia sira ne’e atu kobre sei lakon wainhira halai ses husi sitema.
“Kuandu halai lakon tan husi Sistema maka imigrasaun sira sei buka tuir ita boot sira ka’er lori mai Timor deporta fila durante tinan 7 tuir lei Korea do Sul sei latama iha ne’ebá, ida tan fali kuandu halai ses husi sitema imi nia familia susar imi sei la hetan autorizasaun tanba imigrasaun buka tuir hela imi hodi ka’er para deporta fila” dehan Filomeno.
Nia konklui, kuandu atu vida fasil liu iha Korea do Sul tenke mantein iha servisu fatin, karik kumpre regra maka sei kontribui ba programa refere no kontribui mos ba imajen nasaun nian, nomós reduz problema sosiál ne’ebé akontese iha ne’e, nune’e mós empregador iha Korea do Sul sei foti nafatin traballadór barak liu husi Timoroan, maibé hahalok ne’e maka kontinua sei taka dalan ba hirak ne’ebé dadaun hein hela oportunidade atu ba servisu iha Korea do Sul.
