Reportajen Joanina Casamiro
Komemorasaun loron masakre 12 de Novembru ha dala-32, Sobrevivente Dulce de F. Ximenes G.da Silva, Husu Ba Joventude Sira Tenke Hatudu atitude ne’ebe di’ak tanba lori ran no ruin maka ohin loron Timor-Leste hetan Independensia ka Ukun Rasik A’an. Tanba ne’e joventude sira tenke atitude di’ak hodi nune’e labele destroi nasaun ida ne’ebé lori ran no ruin ne’e.
“Ami primeiru hahu iha organizasaun ida ho ekipa ida ne’ebé oreitasaun hosi maun bo’ot Xanana Gusmão ne’ebé fo oreitasaun ida ne’e ba ekipa ida ne’ebé sei responsabilidade tomak hodi organiza joventude ne’ebé sai hanesan Loriku Asuwain ne’ebé oinsa atu halo preparasaun ba demostrasaun ida ne’e, maibé ida ne’e difisil tebes, maske konsege duni atu organiza liuhosi maun alin Sebastião nia mate ho nia 40 dias ida ne’e mak halo ami orgullu tebes ida ne’e,” dehan Dulce de F. Ximenes G.da Silva ba Neon-Metin iha Komemorasaun loron 12 de Novembru iha Santa Cruz, Domingo 12/11.
Nia haktuir, 12 de Novembru, hanesan sakrifisu ida ne’ebé maka sobrevivente no sira ne’ebé mate ona iha loron 12 Novembru ne’e, maske sira mate ona maibé sira husik memoria ida ne’ebé mai iha Timor-Leste, atu nune’e hanoin fali sira hotu ne’ebé mate.
“Akontesementu ida ne’e ami nia sakrifisu ne’ebé ami fakar ran ho maun alin sira ne’ebé mate ona ne’ebé oras ne’e iha mundu seluk, ami mos agradese tebes tanba ami hotu nia sakrifisu, maske ami ne’ebé sei moris, maibé ami mos orgllu ba sira tanba ohin loron sira fakar ran maibé sira tau hela buat ida hanesan osan mean ida ba ita nia rai doben Timor-Leste ida ne’e iha 12 Novembru,” nia esplika.
Ho dedikasaun no dignidade nu’udar ema sobrevivensia nia ne’ebe hasoru, husu ba estaudu sira iha hanoin sira hakarak atu halo ba sira karik atu nune’e bele halo netik ba nasaun ida ne’e barak atu lori desenvolvementu, tanba ne’e ssobrevivensia 12 Novembru prontu atu kopera hamutuk ho estaudu sira.
“Agora ba maluk sira ne’ebé seidauk hetan rekoinesementu hosi governu ne’e, agora sei iha hela prosesu nia laran ne’ebé iha tempu badak nia laran, governu halo ona, mai ami sobrevivensia 12 de Novembru tempu badak nia laran atu halo ona avaliasaun nomós atu halo dadus ne’ebé kompletu atu nune’e direitu ne’ebé estadu fó sira agradese no orgullu nafatin ba estadu ida ne’e,” tenik nia
Alende ne’e nia mos ko’alia, feto agora no uluk ne’e diferente bo’ot tebes tanba uluk ne’e artimarsiais ne’e mai barak maibelé organizasaun ne’e la’os atu baku malu, oho malu destroi malu, ne’e lae, agora ita sai ukun a’an invlterse lori nasaun ida ne’e ba futuru, ba desenvolvementu ida ne’ebé di’ak ba ukun rasik a’an. Tanba ukun ida dadaun ne’e interse bele desenvolvementu diak ba joven ne’ebe lolos atu goja ba ukun ida ne’e.
“Ha’u hakarak rekomenda ba joven sira liu-liu ba feto no mane sira hakarak liu-liu ba feto tenke hatudu buat ne’ebe di’ak la bele sai hanesan agora ne’ebe lakoin tau sira nia a’an iha fatin sira. Juventude feto lolos ne’e sira tenke adapta a’an hanesan uluk ami uluk partisipasaun iha igreja organizasaun ne’ebe iha suku bele lori ita ba iha koñese di’ak liuhosi aktividade sira ne’ebé bele halo iha governu hanesan SEDJ sira bele lori sira nia a’an ba iha ne’eba hodi bele partisipa iha futuru”,
