
Reportajen Joselina dos Santos
Provedoria de Direitos Humanos e Justiça serbisu hamutuk ho Unidade Assesoria Direitos Umanus ONU iha Timor-Leste no Sentru Direitu Umanus Universidade Timor Lorosa’e (UNTL) organiza seminariu ho tema Espasu Dijital ba Promove Direitu Umanus iha Timor-Leste.
Hafoin seminariu ne’e remeta Provedora Adjunta Direitu Umanus, Marilia Ximenes Castro de Oliveira da Costa ba Neon Metin hateten atividade ohin ne’e PDHJ servisu hamutuk ho UN Direitus Umanus nomós no Sentru Estudu UNTL organiza eventu ida ne’e, tanba PDHJ iha papel importante liga ho Direitus Umanus, atu tau matan ba públiku, atu haree kona-ba espasu digital iha online ne’ebé komunidade no joven sira uza.
Adjunta Direitu Umanus hateten espasu digital ne’e importante tebes, tanba iha era globalizasaun agora komunidade liu-liu joven sira, uza media sosial hodi trata malu, no hasai imajen ne’ebé la diak, nune feto barak mak sai vitima ba teknolojia iha espasu digital nian.
“Espasu digital ne’e ita hatene iha balun ne’ebé diak no balun ladiak, ho ida ne’e mak realiza seminariu ida ne’e atu haree liu ema nia privasidade liga ho direitus umanus atu bele promove direitus umanus iha asuntu espasu digital”, Adjunta Direitu Umanus hateten iha salaun CNE, 6/12.
Iha Adjunta Direitu Umanus Marilia iha nia deskursu mos hateten katak, espasu dijital fornese opurtunidade ba ema, inklui labarik no foinsa’e sira atu buka informasaun, ne’ebe sira hetan, espera bele fo benefisiu ba dezenvolvimentu sira nia-an, ba sira nia estudu, serbisu no komunidade.
Nia dehan espasu liu-liu internet, laos fo sai informasaun diak deit, maibe mos informasaun la diak, mak hanesan mal-informasaun, disinformasaun no misinformasaun, ne’ebe dalaruma fo risku ka loke dalan ba risku seluk iha sira nia moris real.
Nune Adjunta Marilia hateten espasu dijital fornese mos opurtunidade, no dala ruma obriga ema simu informasaun, maske dalaruma lakohi no la aseita.
Nia hatutan espasu dijital fo oportunidade hodi fahe tutan informasaun no fahe ideas. Asaun fahe tutan informasaun ne’e nesesita kompetensia ema nudar utilizador ba espasu dijital, “tanba limitasaun oi-oin dalaruma ema fahe tutan informasaun, ne’ebe la los no ikus hamosu mis-informasaun iha publiku“.
Nune’e PDHJ husu estadu halo dever tuir estadu nian, hodi proteze, promove no hakonu direitu umanus tuir Konstituisaun RDTL, no tuir instrument internasional sira mak Timor-Leste hola parte ona, inklui kia espasu djital ida livre, maibe seguru ba sidadaun sira.
“Governu presiza kria no dezenvolve politika no lei sira ne’ebe realisiona ho asesu no espasu dijital, presiza lori esbosu ba publiku hodi loke dalan ba diskusaun, no garante lian husi parte oin-oin, hodi bele konsidera iha dezenvolve lei sira ne’ebe iha relasaun ho utilizasaun espasu dijital, liu-liu ema sira ne’ebe la iha kbiit, no oportunidade atu uza espasu dijital hodi hakonu sira nia direitu” Adjunta Marilia konklui









