Reportajen Silvino Freitas
Ministériu Agrikultura Peska Pekuaria no Floresta (MAPPF) liuhusi diresaun nasionál peskiza no estatistika hala’o ona peskiza ba determina level konsentrasaun formalin iha ai-han, nune’e husi peskiza ne’e hatudu iha ai-han importasaun balun ne’ebé kontamina ho formalin, presiza determina level formalin ne’ebé konserva hahan atu labele prejudika ba saúde publika ema nian.
Tuir MAPPF Marcos da Cruz dehan, peskiza ne’ebé aprezenta husi diresaun nasionál peskiza hamutuk ho ministeriu saúde hala’o ona ne’e sei halo fila fali preparasaun di’ak inklui ho ninia rekomendasaun sira hafoin lori ba enkontru ho vise-primeiru ministru, maibé parte esensia husi atividade ne’e maka presiza hala’o servisu ne’ebé integradu ho instituisaun relevante sira maka aifaesa, karantina, veterinaria hodi halo kontrolu ba loja sira.
“Peskiza ne’e di’ak ona maibé seida’uk kobre iha ai-han sira seluk, maibé importante tau ona importánsia ba food safety ne’e, orsamentu tinan kotuk nian mak ita tau $100.000 ba peskiza kona-ba formalin ne’e” dehan MAPPF Marcos da Cruz iha MAPPF Comoro, (24/02).
Nia dehan, maskí formalin ne’e perigu atu tau iha ai-han sira maibé presiza hatene ninia nivel ne’ebé hatudu perigu ne’e, nune’e nivel ne’ebé bele uza ai-moruk ne’e hodi konserva hahan ne’e oinsá tanba ne’e diresaun nasionál ba peskiza no estatistika tenke hala’o nafatin peskiza hodi hatudu loloos rezultadu husi nivel formalin ne’ebé perigu ba ema nia vida no mós bele solusiona problema ai-han nian ba asuntu saúde publika.
“Ida maka formalin ne’e ita dehan ikan sira ne’ebé leba ba mai ne’e buat nee iha nune’e husi peskiza ne’e dehan iha tanba ne’e ita halo nusa mak bele halo prevensaun, hodi diminui ka halakon nivel ida ne’ebé mai husi liur ne’e atu labele afeta ba ema ninia vida” dehan MAPPF Marcos.
Nia dehan tan, dadus ne’ebé dadaun foti ona liga formalin sei hala’o tan peskiza ba ai-han balun ne’ebé seida’uk foti maka ikan ne’ebé ho tipu oioin, nune’e diresaun peskiza tenke haree ai-han hotu nune’e kuandu fornese ai-han ne’ebé di’ak no sustentabel, atu bele asegura mós kualidade hahan ne’e tanba ne’e peskiza ne’ebé hala’o atu bele garante kualidade hahan ne’ebé kontamina ho formalin.
Enkuantu tekniku laboratorio Autoridade Inspesaun no Fiskalizsaun ba Atividade Ekonomia, Sanitaria no Alimentar (AIFAESA) Angelo Edmundo dehan, husi rezultadu peskiza ne’ebé hatudu sei presiza medida ruma antes atu halo atuasaun ba kontaminasaun formalin maibé to’o dadaun ne’e seidauk iha regras ruma atu kontrola formalin nune’e mós prezisa servisu hamutuk hodi hamosu regra ruma hodi kontrola formalin.
“Teknikamente ami seida’uk iha regra hodi mekaniza servisu AIFAESA, hodi kontrola no halo atuasaun ba produtu sira ne’ebé hatudu iha peskiza refere” dehan Angelo.
Angelo konklui katak, produtu ne’ebé atu halo kontrolu maka kontamina ho formalin ne’e maioria produtu importadu ka konjeladu nune’e bele haree ninia kontaminasaun no mós ninia kauza ba saúde publika ema nian nune’e mak bele halo atuasaun.
