Reportajen David da Costa
Iha Melbourne Austrália, Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta, apela ba Austrália atu onra legadu amizade nian hodi avansa ho projetu gás Greater Sunrise ne’ebé tarde kleur ona, tanba ne’e poltiku nain sira tenke harii pipeline parseria no fraternidade nian hakat Tasi Timór, labele tarde tan.
“Prezidente Repúblika apela ba Austrália atu onra legadu amizade nian hodi avansa ho projetu gás Greater Sunrise ne’ebé tarde kleur ona, hodi husu ba polítiku na’in sira atu harii pipeline parseria no fraternidade nian hakat Tasi Timór. Agora labele tarde tan,” dehan Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, Komunikadu Imprensa ne’ebé diáriu asesu husi pájina ofisiál Prezidensia Repúblika Demokrátiku Timor-Leste, José Ramos-Horta, Tersa 21/10.
Antes ne’e, iha loron 23 Juñu 2025 Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco Monteiro, aprezenta Timor-Leste nia ambisaun atu dezenvolve kampu Greater Sunrise ne’ebé hanesan prioridade nasionál, hodi bele prodús gás dahuluk iha tinan 2032, nomós dezenvolve rekursu potensiál seluk hanesan kampu Chuditch no Kelp Deep.
Prespetiva ne’e hato’o iha sesaun interministeriál kona-ba Konferensia Produtór Konsumidór Gás Naturál Likifeitu (GNL) 2025 iha Tókiu, Japaun, ne’ebé organiza husi Ministériu Ekonomia, Komérsiu no Indústria.
Ministru Francisco Monteiro hatete, rezultadu estudu selesaun konseitu husi Wood Group iha tinan kotuk ne’ebé konfirma katak gazodutu ba Timor-Leste no Planta Gás Naturál Likifeitu iha onshore hanesan opsaun ne’ebé teknikamente no komersialmente viavel duni ba Greater Sunrise dada mai Timor-Leste.
“Dezenvolve downstream ne’ebé inklui dezenvolvimentu GNL, kompleksu petrokímiku no instalasaun refinaria iha Kosta Súl, hodi la’ós de’it monetiza rekursu naturál, maibé kria postu serbisu, diversifika ekonomia no fornese valór sosiuekonómiku iha Projetu Tasi-Mane”, Francisco da Costa Monteiro iha hatete, iha nota imprensa.
Hodi dezenvolve Kampu Greater Sunrise iha futuru, Francisco Monteiro deklara prontidaun atu koolabora ho produtór, konsumidór, finansiadór no investidór atu garante dezenvolvimentu Greater Sunrise no infraestrutura petrolífera iha Kosta Súl sai papél sentrál iha tranzisaun enerjétika globál. Iha konferensia mundiál ne’e, Ministru Petróleu mós destaka importánsia husi nesesidade GNL ba seguransa enerjétika, asesibilidade no estabilidade iha merkadu, maske mundu agora tranzisaun enerjétika.
Governante ne’e defende modelu kontratu GNL ba tempu naruk hodi fó serteza ba dezenvolvimentu upstream no downstream iha nasaun emerjente sira, tanba kontratu investimentu tempu badak neʼebé daudaun ne’e sai destake mundiál, iha tendénsia impede investimentu ba projetu infraestrutura ba tempu naruk.









