Reportajen Umbelina dos Reis
Centro Nasionál Chega! (CNC) realiza semináriu Nasionál ho tema jerál “Importánsia Husi Justisa Tranzitóriu ba Dezenvolvimentu Nasionál”, hodi komemora loron moris CNC ba dala V
Iha ambitu ne’e, Ministru Prezidénsia Konsellu Ministru (MPKM), Fidelis Manuel Leite Magalhães, ne’ebe halo abertura hateten katak atu espresa amizade ba iha Diretór Ezekutivu Centro Chega nian, Konsellu Administrasaun Centro Chega! nian, no membru sira hotu ne’ebé mak haknaar an iha ne’e, no konsege lori Centro Chega! to’o ona ba tinan 5, iha ita boot sira nia ezisténsia.
Nia dehan CNC ho ninia parseiru sira ne’ebe halo knaar importante ba iha objetivu komún Timor-Leste nian, atu bele justifika no hatuur justisa ba vitima sira, no mós ba halo loos istória ba hirak ne’ebé mak iha mekanizmu ida ne’e, no lian laek iha Timor-Leste, no iha prosesu konstrusaun estadu ida ne’e.
“Ida ne’e mós sai hanesan biban ida atu ita halo fali ezame ida, nune’e karik buat balu ita konkretiza ona, sei iha lakuna ruma karik, oinsa atu hadi’ak liu tan lala’ok instituisaun nian ba tempu hirak oin mai, hodi bele halo serbisu ne’ebé mak di’ak liu tan,” nia hato’o iha nia diskursu, antes loke abertura”, dehan Fidelis iha salaun konferénsia CNC, Antigu Komarka Balide, 18/07
Nia hatutan iha ambitu tinan 5 Centro Chega! nian, hodi hafanun fali ema hotu, atu bele halo hanesan diagnóstiku ida, ba medida hotu ne’ebé mak Estadu foti ona iha tinan hirak ne’e nia laran, liu-liu hafoin Timor-Leste nia restaurasaun independénsia iha tinan 2002 to’o agora.
“Saida de’it mak ita halo ona, buat barak mak ita rekoñese katak iha duni evolusaun, mais buat barak karik falta, ho ida ne’e mak oinsa ita hotu serbisu hamutuk, atu bele hadi’ak liu tan buat ne’ebé mak sei falta, no halo lori rezultadu ne’ebé di’ak liu tan ba ita ninia sosiedade, no liu-liu ba familia sira ne’ebé mak sai vitima iha prosesu ida ne’e,” nia dehan.
Iha parte hanesan Diretór Ezekutivu, Hugo Maria Fernandes hato’o katak tinan ida ne’e, Centro Chega foti tema ida ne’ebé mak durante tinan lima, ho ninia ezistensia hakarak introdus mak ema hotu-hotu bolu nu’udar Justisa Tranzitóriu.
“Importansia husi mekanizmu Justisa Tranzitóriu ba dezenvolvimentu nasionál, ita koko atu integra ida ne’e duni. Hanesan ezemplu simples ne’ebé mak agora daudaun ita halo ho Ministériu Edukasaun, ita komesa elabora daudauk materia balu, atu integra ba iha kurríkulu Ensinu Baziku, no Sekundáriu no mós iha Ensinu Superior,” nia afirma.
Nia informa mos katak Ministériu Solidariedade Sosial no Inkluzaun komesa integra no implementa polítika sira ba sobrevivente sira, husi pagamentu pontual to’o ba reunifikasaun, nune’e, ho Ministériu Saúde mós hanesan komesa hetan apoiu, atu integra daudauk ona kona-ba oinsa mak apoiu asisténsia Saúde ba iha ita nia sobrevivente sira.
Nia konklui katak Centru Nasional Chega, ho organizasaun Sosiédade Sivil sira, komesa husi asaun vítima no eis funsionáriu polítika, hodi rejistu no tenke kontinua, tanba ita hotu tenki rekoñese durante tinan 20, ladauk rejistu hotu ita nia sobrevivente sira, ne’ebé mak mukit liu ho ita nia ukun rasik an, no mós Organizasaun Sosiédade Sivil sira seluk kontinua apoiu Sobrevivente sira. husi ida ne’e, hatudu katak, maske nei-neik, maibé ita komesa integra daudauk mekanizmu sira ne’e ba iha polítiku nasionál.
