Reportajen Adroaldo “Saretukau”
Ensino Básico Central (EBC) 13 de Watucarbau, Postu Administrativu Watukarabau, Munisípiu Viqueque nia kondisaun sala de aula hitu (7) aat, kalen no plafond ku’ak difikulta estudante sira labele tuir ensinu aprendizajen wainhira tempu udan, tanba infraestrutura tempu Indonézia nian, ne’ebé kleur ona governu seidauk reabilita.
Diretór Adjuntu EBC 13 Watukarabau, Pedro Sales ba Neon Metin hatete sala de aula sufisiente, tanba sira iha sala de aula rua ne’ebé governu foin harii tinan lima liu ba, maibé infraestrutura eskola uluk nian mak kondisaun la di’ak ona hodi difikulta aula aprendizajen iha tempu udan. Nia hatutan, estudante segundu síklu mak okupa eskola ne’ebé ho kondisaun di’ak no sira terseiru síklu mak okupa eskola tuan sira.
“Ami nia infraestrutura (eskola) hanesan Indonézia sira husik hela ne’e mak aat hotu ona, maibé iha sala hamutuk hitu mak ami uza hela, maibé ho kondisaun la di’ak, mais iha edifísiu rua mak di’ak, ne’e sasan kompletu iha laran, kondisaun di’ak. Iha fali edifísiu sira uluk ne’ebé Indonézia sira husik hela ne’e mak ami sei uza nafatin ne’e mak ho kondisaun la di’ak, dala ruma udan tau bee tama, anin huu ami labele eskola, labarik sira labele asesu ba tanba ni-nia kondisaun la di’ak, ta’uk ni-nia kalen sira ne’e monu kona labarik sira, tripleks sira dala ruma bele monu, tanba ne’e mak udan tau maka’as labarik sira iha tiha li’ur,” hato’o Diretor Adjunto ba Neon Metin, iha Postu Administrativu Watucarbau, Kinta-feira, 21/07.
Iha parte sorin, Profesora EBC 13 Watucarbau, Rita Ramos ne’ebé hanorin disiplina Dalen Tetun ba Neon Metin hatete, “problema ne’ebé ami durante ne’e hasoru, iha ne’e konabá kondisaun ami nia eskola ni-nian, wainhira tempu udan dala ruma iha sala hira ne’ebá ne’e-ne’e, na’in hirak haree ho matan, to’o tempu udan ne’e ami labele hanorin tanba iha ne’ebá ne’e, kalen sira ne’e ku’ak hotu, udan turu udan been nakonu iha eskola laran i nune’e ami profesora mos wainhira udan been nakonu ami tama ba ta’uk i nune’e mos alunus sira, ida ne’e mak ami nia preokupasaun.”
Nune’e ba preokupasaun hirak ne’e, Neon Metin dada lia mos ho estudante nono anu, Mónica Xavier hatete sira iha kadeira kompletu maibé agora aat hotu ona. Konabá kondisaun fizika eskola, nia dehan, “dala ruma udan eskola bocor, ami dala ruma la eskola, mestre haruka fila de’it.”
Hanesan mos estudante Cesaltino Salvador da Silva konfesa, “problema mak bainhira eskola hela, hahú aula, bainhira udan boot to’o, ami nia kalen sira ne’e aat, ne’ebé udan bainhira ami hahú aula udan kona ami, depois dala ruma ami ba fali uma tanba udan been kona ami nia kadernu sira aat hotu.
Estudante Mónica no Cesaltino husu ba governu, atu apoiu osan hodi sosa kalen hodi bele taka sira nia eskola, nomos sosa triplels ba hadi’a sira nia plafon tanba ku’ak no aat hotu ona, nune’e udan sira bele tuir prosesu aprendizajen hanesan bai-bain.
