Reportajen Filomena da Conceição
Mestre sira obriga estudante sira iha Eskola Ensinu Basiku Filal Nú 238 Tata-Mailau-Leo-Basa, ne’ebé lokaliza iha suku Lauana, Postu Administrativu Lete-foho, Munisípiu Ermera, kuru bee ba haris fatin no merenda eskola nian. Estudante husi 3° ano too 6° ano ida-idak lori massa litru lima ba kuru bee, no la’o kuaze kilometru 1 mak foin to’o iha bee matan.
Estudante Eskola Ensinu Basiku Filal Nú 238 Tata-Mailau-Leo-Basa, Ester Deus, hanesan Ema ho Difiséinsia Matan hateten, kada loron Sabadu Mestre sira obriga sira, tenke ba kuru bee ho distansia ne’ebe maka dook, estudante sira ne’e la’o kilometru maka foin to’o iha bee, hodi kuru bee lori mai tau iha eskola.
“Ami iha loron Sabadu-Sabadu ami tenke ba kuru bee, tanba ida-ne’e Mestre mak haruka, ne’e obrigatóriu, depois distansia husi eskola ba bee matan distansia kilometru 1 liu,”dehan Estudante Ester Deus ba Jornalista sira iha Eskola Filial Tata-Mailau-Leo-Basa, iha Aldeia Leobasa, suku Lauana, Ermera Kuarta 20/11.
Nia haktuir tan, la’os estudante de’it mak lori bee mai iha eskola, maibé Mestre sira mós lori hotu bee, no kada ema ida tenke lori masa ida atu bele uza ba merenda eskola ho haris fatin nian.
“La’os ami de’it mak lori bee, maibé Mestre sira mós lori, no estudante sira kada ema na’in ida masa ida, atu nune’e bele utiliza ba hodi tein merda eskola no tau ba haris fatin,” Nia Esplika.
Maske ho kondisaun difisiensia maibe Ester nafatin iha vontade hodi tuir prosesu aprendisajen hamutuk ho nia kolega sira no kontinua tuir regras eskola nian hodi kuru bee iha loron Sabadu.
Hatan ba Asunto ida ne’e mak Kordenadór Ensinu Báziku No 238 Filla Tata-Mailau-Leo-Basa, Domingo Soares informa, loos duni eskola kria regras ida iha loron Sabadu -Sabadu, estudante sira tenke lalin bee moos, tanba iha ne’e ema hotu-hotu infrenta liu-liu mak bee moos, ho ida ne’e maka eskola foti inisiativa ida katak iha Sabadu estudante obrigatóriu tenke kuru bee mós hodi uza tein merda eskola no ense iha haris fatin atu nune’e bele uja.
“Bee ne’ebe ense ba haris fatin no uja ba tein merenda eskola, durante semana ida nia laran to’o Sabadu mak kuru fali nune’e bele uza ba merda ninian no ba haris fatin, se estudante sira mak la kuru no haris fatin ne’e fo’er loos, entau obrigatóriu haruka labarik sira tenke kuru bee kada Sabadu,” Kordenadór Eskola Tata-Mailau-Leo-Basa esplika.
Nia esplika liu tan, kada estudante ida masa letru liman ne’e ida, atu nune’e bele uza, ida ne’e ezije husi eskola, tanba iha ne’e difikuldade ne’ebé mak eskola infrenta ne’e ba bee moos.
“Distansia husi bee matan mai eskola lao to’o kilo 1, bee moos iha fali karik eskola lokaliza fali leten, tanba ne’e bee ne’e la sa’e, karik sira la ba kuru ita bolu komunidade sira lori bee moos mai, ne’e ita tenke selu fali tanba ida ne’e mak ami kria regras ida-ne’e atu bele semana ida estudante sira kuru bee moos para bele uja,”Nia informa..
Koordenadór Eskola Tata-Mailau-Leo-Basa ne’e mos rekoinse katak, tuir lolos ida ne’e kontra regras eskola, maibé ida ne’e mak situasaun ne’ebé mak eskola Ensinu Basiku Filial Tata-Mailau-Leo-Basa hasoru Estudante sira ne’ebe maka kiik sei la kuru bee maibe ida ne’ebe maka boot, sira ne’e maka sei ba kuru bee moos.
“Tuir lolos ami la bele obriga labarik sira ne’e, ida ne’e ami kontra regras, maibé ida ne’e obrigatóriu se eskola iha haris fatin, bee la iha ne’e problema boot, karik loron -loron mak nia simu ai-han husi merenda eskola depois nia atu soe bee boot ne’e, nia atu ba ne’ebé, entau ida ne’e maneira ne’ebé mak ami uza para hodi halo, maibé la’os ba labarik hotu lae sira ne’ebé mak kiik ami dehan la bele,” Nia hateten.
Nune’e mós Xefe Aldeia Leobasa Alfredo Maia Pires mós rekoinese problema kona-ba bee moos ne’ebé mak eskola no Aldeia Leo-Basa ne’e hasoru, entaun eskola ho Komunidade foti inisiativa ida kona-ba estudante kuru bee, hodi bele uza ba nesesidade no mós tau ba haris fatin eskola nian.
“Hanesan Autoridade sente triste tanba bee la iha, tuir lei dehan katak estudante sira la bele lori bee no labele obriga entaun bee susar entaun ida-ne’e obrigatóriu, tanba sira mós iha sintina ka uza ba tein merenda eskola, ne’ebé mestre mós lori hotu tanba ida ne’e hetan konkordansia husi parte inan aman no Autoridade lokál ho parte eskola nia” dehan Xefe Aldeia Leobasa.
Entretantu Escola ensinu Basiku Filial refere akumula Estudante Ho total 189 total estudante mane 72 no feto 35 , profesor nain 7, alinde problema bee moos no problema seluk ne’ebe eskola refere enfrenta mak Menus sala de aula ba estudante sira no laiha eskritoriu ketak ba professor sira no manual aprendisazen ba estudante sira ne’ebe sei menus.
