Reportajen David da Costa
Tribunal Rekursu (TR) ohin halo lansamentu ba livru kodegu sivil Timor-Leste tetum, orijen ho lian Portugés, atu fasilita komunidade sira. liu-liu autór judisiariu sira, estudante, públiku sira ne’ebé to’o oras ne’e seidauk kompriende Portugés, sira bele asesu iha livru kodigu sivil Tetum ne’e.
Prezidente Tribunál Rekursu (PTR) Afonso Carmona Ohin hahú ho lansamentu livru kodegu sivil Timor-Leste iha lian tetum, orijen ho lian Portugés, maibé iha ne’e halo anotasaun maka halo lian tetum, atu nune’e bele fasilita komunidade sira ne’ebé to’o oras ne’e seidauk kompriende Portugés, sira bele asesu. Se mak hatene Portugés la’o normál tuir konstitusaun haruka língua Portugés ofisiál ne’ebé iha halo ida ne’e, atu responde ba Konstituisaun katak, tetum mós língua ofisiál.
“Ohin hahú ho lansamentu livru kodegu sivil Timor-Leste tetum, orijen ho lian Portugés, maibé iha ne’e ita halo anotasaun mak ita halo lian tetum mak ita hola, atu fasilita ita nia populasaun sira ne’ebé to’o oras ne’e seidauk kompriende Portugés, sira bele asesu. Tanba ne’e ita halo anotasaun nune’e fasilita ba ema hotu-hotu, liu-liu autór judisiariu sira, estudante, públiku sira ne’ebé presiza,” dehan Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona, iha Edifísiu TR Kaikoli, Kuarta 23/07.
Tanba direitu sivil ne’e nia fundamentu, ema nia direitu iha ne’eba, direitu relasaun entre ema ho ema, ko’alia kona-ba propertáriu, ko’alia mós kona-ba família nune’e ko’alia mós kona-ba susesaun eransa sira nian. Ne’ebé importante ba sidadaun Timoroan mós kompriende, atu sira bele karik sira nia direitu ema vióla karik, sira kompriende, la’ós Tribunál mak deside tiha depois mak sira dehan Tribunál mak hakarak deside, sira la kompriende linguajen ne’e.
“Entaun ita fasilita anotasaun ida ne’e pensamentu inisiu. Kodegu sivil ohin imi rona artigu 2000 resin, anotasaun signifika artigu sivil ita halo hotu ne’ebé mahar tiha,” Nia hatete.
Tanba atu halo revogasaun karik iha buat ne’ebé falta kona-ba família nian, tanba iha ne’eba ko’alia kazamentu mais kazamentu sivil, kazamentu Katóliku, ho barlakeadu. Entaun iha ne’e rejiaun barak seidauk temi hotu nia naran, iha posibilidade atu halo alterasaun, mais importante iha tiha sinál ida nune’e ajuda parte ne’ebé presiza.
Iha fatin hanesan Prezidente Repúblika (PR) José Ramos-Horta mos hatete, hein de’it katak autór sira obra ida ne’e nian fó tempu atu konsulta orijinál ka verifika ho tradusaun seluk, karik iha lian Indonézia, hodi interpreta ho loloos.
“Ha’u lee ona dokumentu barak ne’ebé tradús ba Tetum, no sira la tuir intensaun husi lejisladór ka autór livru nian, no ita la hatene katak la’ós de’it iha Timor-Leste, maibé iha nasaun barak, inklui Nasoins Unidas, iha ne’ebe intérprete profisionál sira halo tradusaun simultanea ba dokumentu ministeriál sira husi lian oi-oin. Lian sira ne’e dala ruma hamosu insidente diplomátiku, maibé di’ak lian Tetum agora ema empresta hela,” Horta explika.
Tanba ida ne’e empresta maka’as husi Portugés, maibé ida ne’e iha vantazen atu bele refere ba dokumentu orijinál. Inisiativa hanesan Prezidente Tribunál Rekursu nian ida ne’e mak pasu importante seluk iha sistema judisiál, ne’ebé tenke asesivel ba sira ne’ebé buka iha tribunál.
“Tanba ne’e, parabéns ba ema hotu ne’ebé halo esforsu ida ne’e, no ha’u agradese tebes,” tenik PR Horta.
