Reportajen David da Costa
Tribunal rekursu deklara inkonstitusionalidade ba alterasaun lei organizasaun judisária loron tolu liuba (31/07), no mos nomeasaun Presidente Tribunal Rekursu viola lei. Maski nune’e Prezidente Repúblika José Ramos Horta konsidera desizaun Tribunál Rekursu nian laiha impaktu, la kestióna legalidade konstitusionál nomeiasaun Prezidente Tribunál Rekursu Afonso Carmona ne’e mantein.
“Ha’u hanoin balun média interpreta desizaun ne’e sala karik. Ha’u lee, ita boot sira tanba la estuda didi’ak desizaun husi Tribunál nian ne’e, depois konfuzaun hatete. Desizaun Tribunál Rekursu nian laiha impaktu, la kestióna legalidade konstitusionál nomeiasaun Prezidente Tribunál Rekursu, ne’e mantein. Ha’u nia komentáriu mak ida ne’e de’it, ha’u la haree buat seluk ne’ebé tribunál ko’alia,” dehan Prezidente Repúblika José Ramos-Horta iha Aeroportu Internasionál Nicolao Lobato, Comoro Dili, Sabadu 2/08.
Nia haktuir, buat balun ne’ebé tribunál rasik vióla regras, lei, funsionamentu tribunál nian, se mak bele tur iha ne’eba, halo julgamentu ne’e asuntu seluk ida, ne’e grave klean.
“Problema boot mak ne’e, konfirma de’it krítika ne’ebé ema barak halo, Primeiru Ministru, ha’u hatete dala barak falta independensia, integridade iha Tribunál Rekursu”, Ramos-Horta hato’o.
Presidente ne’e mos koalia kona ba iregulardidade oioin mak akontese iha instituisaun tribunal nian.
“Buat barak iregular loos sira halo. Entaun ne’e pertense ona Konselu Superiór Majestratura, nune’e haree loke prosesu disiplinár ba Tribunál Rekursu rasik, ne’e ha’u sei haree. Sei haree integridade, independensia, kompetensia juis sira ne’e nian”, nia akresenta liutan.
Tribunal rekursu deklara inkonstitusionalidade ba alterasaun lei organizasaun judisária inklui deklara mos inkonstitusionalidade nomeasaun Prezidente Tribunal Rekursu, Afonso Carmona.
Desizaun Tribunal nian ne’e nudar Akordaun no notifika Deputadu husi Bankada FRETILIN no PLP ne’ebé husu Fiskalizasaun Kontituisionalidade ba Alterasaun Lei Organizasaun Judisiaria nian.
Bankada Fretilin no PLP husu fiskalizasaun abstrata iha loron 8 Fulan Maiu tinan 2025, ba Lei Organizasaun Judisiaria tanba tuir bankada opozisaun nian, “alterasaun ne’e halo violasaun grave hasoru artigo 124.º, n.º 3 Konstituisaun RDTL no perigozu ba sistema judisial TL nian”.
Pedidu fiskalizasaun abstrata ne’e mos husu atu haree ba konstitusionalidade Artigu 76-A husi Lei Organizasaun Judisiál, ne’ebé alteradu ho Lei Nu. 4/2025, loron 28 fulan Abril. Dispozisaun ida ne’e permite ba Prezidente Repúblika atu nomeia Prezidente Tribunal Rekursu nu’udar Instánsia Judisiál Máximu, juíz ida nebe la hola parte husi kuadru permanente Tribunal ne’e nian.
