Reportajen Silvino Freitas
The Asia Foundation (TAF) realiza seminariu publiku hodi harii ponte ba direitu dijital sira no lakuna lejislativa ho tema ‘Avansa Enkuadramentu Polítika Dijitál iha Timor Leste’ neebe involve governu, sosiedade-sivil, instituisaun indepedente, seitor privadu, akademiku no média sira, hodi halo plataforma ba dialogu konstrutivu kona-ba politiku dijital no direitu dijital sira, apoia diskusaun transparente no partisipativu konaba regulamentu xave hanesan proposta lei sibernetika no lei protesaun dadus, diskute estratejia atu promove sidadania dijital neebe saudavel hodi hametin literasia dijital liuhusi edukasaun no konsensia.
Diretór Programa Sasukat TAF Tim Mann dehan, tinan kotuk, TAF suporta levantamentu Tatoli!, ne’ebé hatudu katak liu 50% husi populasaun mak uza ona internet, iha tinan hirak oin mai, ita bele asesu ba internet lalais liu, baratu liu, no konfiavel liu iha nasaun laran tomak, nune’e habelar dijital ida-ne’e kria oportunidade signifikativu ba dezenvolvimentu ekonómiku, halo servisu públiku efisiente liu, aumenta akontabilidade governo no fasilita partisipasaun siviku, liuliu ba foin-sa’e sira, plataforma dijitál sira bele haforsa asesu ba informasaun, haluan merkadu ba empreza ki’ik sira, no loke espasu foun ba diálogu públiku.
“Iha tempu hanesan, konetividade boot liu mos lori dezafiu foun no kompleksu ita haree preokupasaun liutan kona-ba krime cibernetika, seguransa dijital, violénsia bazeia ba jéneru ne’ebé fasilita husi teknolojia, no misinformasaun ka disinformasaun ka informasaun ne’ebé la loos ka hoax. Porezemplu, deskobre sentru scam ida iha Oecussi iha tinan kotuk, no relatóriu asediu no abuzu online ne’ebé sae hatudu katak risku sira-ne’e reál, no afeta ona ema Timor-oan sira” dehan Diretor Programa Sasukat TAF Tim Mann iha abertura seminariu iha salaun Suai Room Timor Plaza, (15/01).
Nia dehan tan, importánsia husi enkuadramentu legál no polítika ne’ebé klaru no justu, governu nia esforsu atu pasa lejislasaun xave sira, inklui lei siberkrime no lei protesaun dadus, importante no nesesáriu, produtu legál hanesan ne’e kompleksu tebes, no hanesan ita haree ona husi nasaun viziñu balun Timor-Leste nian, importante katak lei foun sira-ne’e bele proteje interese públiku no mós bele proteje direitu fundamentál sira, nune’e, organizasaun sosiedade sivíl, média, akadémiku no autór indústria sira iha papél krítiku iha prosesu ida-ne’e.
“Ita-boot nia perspetiva sira bele ajuda atu identifika impaktu sira ne’ebé la ho intensaun husi lejislasaun ne’ebé propoin, hatudu lakuna sira, no asegura katak polítika sira-ne’e responde ba nesesidade Timor-oan sira-nian, inklui feto, joven sira, no grupu marjinalizadu sira seluk” dehan Tim.
Tim Mann konklui, semináriu ne’e hanesan plataforma ida ba diskusaun konstrutivu ida-ne’e no sira espera katak sei kontribui ba konsiénsia boot liután kona-ba asuntu dijitál sira, enkoraja diskusaun kona-ba pasu sira tuir mai, no apoia hanoin kona-ba oinsá atu promove sidadaun dijitál ne’ebé responsavel, informadu no inkluzivu iha Timor-Leste.










