Reportajen David da Costa
Relasiona ho Komisáriu Asistente Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) ho naran Justino Menezes hamutuk ho nia eskolta inisial BS, halo agregasaun fizika ‘basa’ hasoru inan faluk Filomena Soares iha nia rezidensia aldeia Namanei suku Makadiki postu Uatulari. Agora daudaun sei tama iha prosesu investigasaun iha nivel polísia.
Ministru Interior (MI), Francisco da Costa Guterres, hatete, kona-ba kazu Komisariu Asistente Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) ho naran Justino Menezes hamutuk ho nia eskolta ho inisial Basilio da Silva halo agregasaun fizika hasoru inan faluk Filomena Soares iha Uatulari ne’e, Ministru Interior seidauk simu informasaun ba kazu ida ne’e.
Maibé nia husu ba inan faluk no familia vitima sira atu hato’o keixa tanba Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) sira iha regulamentu, depois halo investigasaun. Iha Investigasaun sei hala’o ho kuidadu atu buka hatene faktu sira hosi keixa ne’ebé aprezenta.
“Hato’o keixa mai, tanba sira iha regulamentu disiplinar iha, ne’ebe hatama keixa mai, depois maka ita investiga,” dehan Ministru Interior (MI), Francisco da Costa Guterres, ba jornalsita sira iha palásiu Governu, kuarta 13/05.
Nia haktuir, bainhira Komisáriu Asistente Polisia Justino hamutuk ho nia eskolta Basilio ne’ebe halo agregasaun fisku hasoru inan faluk ne’e, sei la halo tuir regras PNTL nian ne’ebe maka iha, sira sei simu sansaun.
“Se nia halo la tuir regras ne’ebe maka iha, tanba iha prosedimentu atu uza forsa ne’e iha tiha ona, se nia la la’o tuir prosedimentu uza forsa ne’e viola regras ona, atomatikamente iha sansaun dispilinar ba nia,” nia esplika.
To’o agora seidauk iha informasaun klaru atu ko’alia kona-ba kazu ne’e, tanba prosesu investigasaun sei lao hela. Parte relevante sira hein hela rezultadu hosi autoridade kompetente antes fó deklarasaun ruma ba públiku.
Informasaun ne’e agora daudaun iha hela nivel investigasaun polísia nian. Bainhira prosesu rekursu no investigasaun remata ona, maka parte sira sei fó hatene rezultadu ofisiál ba públiku.
“Informasaun ne’e sei investiga iha nivel polisia, kunadu iha ona rekursu maka hau foin simu, agora iha nivel polsia hela,” nia dehan.
SEI Kondena Hahalok PNTL Nian Ne’ebe “Basa” Inan Faluk Iha Uatulari
Sekretária Estadu ba Igualdade (SEI), Elvina Sousa Carvalho, mos hatete, SEI la tolera aktu violénsia ne’ebe maka komete husi Polisia sira halo hasoru sidadaun sira, liu-liu inan faluk no feto sira. Violénsia hanesan asaun ne’ebé kontra direitu no seguransa komunidade nian.
Tanba ne’e, Polisia sira bainhira halo servisu, labele uza violénsia hasoru sosiedade sira. Bainhira halo prevensaun iha komunidade evita violénsia tanba iha dalan legal no medida seluk ne’ebé iha bele uza atu rezolve problema sira.
“Ita la tolera aktu violensia hasoru sidadun feto no labarik feto sira, tantu mane no labarik mane sira. PNTL sira halo nia servisu, evita halo violensia, tanba iha medida seluk iha,” nia dehan.
Nune’e sei husu ba PNTL sira, kuandu halo servisu tenke evita halo asaun ho violensia, tanba, iha medida seluk atu halo, PNTL nia servisu la’os para halo violénsia.
Komisáriu Asisten Polisia Justino Menezes, Basa Filomena no Monu iha nia Ain
Antes ne’e Vitima Inan faluk, Filomena Soares nia oan, Marciana Soares, haktuir kornolgia, iha altura ne’ebam, iha segunda lokraik nia inan homa katupa no bola trigu to’o tuku 9 kalan, nia inan kontinua sona dosi no tein katupa.
Maibé derepenti iha tuku 2:24 madrugada tama ona ba loron tersa feira 21 fulan abril tina ne’e, hakfodak rona lian husi liur ema lubuk ida hakilar dehan ‘tuda tuda karik nia halai’ maibé nia hanoin atu duni animal, tanba nia lahatene buat ruma.
No kontinua sona dosi, no sira komesa ho lian makaas ‘oi ferik o sai mai lai’ maibé nia okupadu ho sona dosi, maibé bolu beibeik entaun nia obriga nia aan atu husik servisu hodi sai ba hasoru sira no nia sai ba liur hodi hasoru sira.
“Depois nia hakat sai mai husi dapur mai iha liur hetan kedas basa makaas husi PNTL Justino asistente komisariu fitun ida halo nia oin halai, no monu kedas iha nia ain,” dehan Inan faluk vitíma nia oan Marciana Soares, liuhusi konferensia impresa iha Hera Hali Dolar, Tersa 12/05.
Marciana haktuir tan, hafoin monu tiha nia koko hamriik maibé nia eskolta Basilio ho diviza ajente prinsipal kontinua hanehan nia kabaas rua ba rai hodi hakilar ‘o ne’e buan o ne’e kaer aimoruk a’at’ no nia hakneak duni iha komadante polisia JM nia ain hodi tanis no hakilar hateten ba sira katak nia la halo ritual aat ne’e.
No sira husi hela vitima hodi sira fila fali ba sira nia uma ne’ebe ho distansia 50 metru husi vitima filomena nia uma, remata akontesimentu refere iha rai naroman nia ba liu merkadu atu faan nia dosi, tanba nia kreditu osan husi banku Moris Rasik no kada semana tenke hatama osan ba banku $59.00 hafoin fila husi merkadu nia informa kedas ba Xefi Aldeia atu halo aproximasaun hodi resolve kazu refere, maibé to’o komadante ho nia eskolta ne’e fila mai Dili, to’o agora la resolve.
