
Reportajen David da Costa
Iha komunikadu ofisial ne’ebe Neon Metin sita katak, iha loron Tersa 23 Juñu iha Lisboa, Portugal, Primeiru Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão hala’o enkontru ho Vise Prokuradór Jerál Repúblika Portugal no ekipa funsionáriu Ministériu Públiku sira iha kuadru fortalesimentu kooperasaun bilaterál iha seitór justisa.
Enkontru ne’e kontinua diskusaun sira ne’ebé hala’o ho Supremu Tribunál Justisa Portugal, maibé fó atensaun liu ba papél Prokuradoria Jerál Repúblika nian, inklui Ministériu Públiku, ajentes justisa, advogadus no defensoria públika.
PM Xanana konsidera kooperasaun ho Prokuradoria Jerál Repúblika Portugal importante tebes ba fortalesimentu sistema justisa iha Timor-Leste.
“Presiza hametin kapasidade Defensoria Públika hanesan parte importante ida atu garante sidadaun sira bele asesu ba justisa,” hateten, Primeiru Ministru Xanana iha komunikadu Imprensa ne’ebe Neon Metin asesu ohin Gabanete PM, Kinta 25/06.
Líder ne’e refere katak iha kazu balun, uluk iha maneira atu trata prosesu sira ne’ebé la tuir didi’ak prinsípiu Estadu Direitu Demokrátiku, tanba ne’e presiza asegura katak prosesu justisa sira tenke tuir prosedimentu klaru, transparente no justu.
Iha enkontru ne’e, parte Portugés sira manifesta disponibilidade atu kontinua fó apoiu ba Timor-Leste liu-hosi kooperasaun ho Ministériu Justisa Timor-Leste, ne’ebé lidera hosi Ministru Sérgio da Costa Hornai, no mós ho Koordenadora Grupu Traballu Reforma Justisa, Lúcia Lobato.
Parte sira konkorda atu fortalese komunikasaun no kooperasaun institusionál, liu-liu iha área formasaun majistradu Ministériu Públiku, investigasaun kriminál no partilla esperiénsia profisionál sira.
“Diálogu kontinua entre instituisaun judisiária Timor-Leste ho Portugal sei ajuda atu garante programa kooperasaun sira sai efetivu no responde ba nesesidade reál sira iha sistema justisa Timor-Leste nian,” Xefe Governu ne’e subliña.
Portugal reafirma prontidaun atu kontinua apoia reforma seitór justisa Timor-Leste, liu-liu iha área fortalesimentu instituisaun, formasaun profisionál no konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku.
Enkontru ne’e Primeiru-Ministru Xanana Gusmão akompaña hosi Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai, Embaixadór Timor-Leste ba Portugal, Manuel de Araújo Serrano, Koordenadora Reforma Justisa Timor Leste, Lúcia Lobato, Diretór-Jerál Polítika Justisa, Nelinho Vital no Ana Mónica Carvalho.
Supremu Tribunál Justisa Portugal Prontu Apoia Reforma Justisa No Dezenvolvimentu Rekursu Umanu TL
Supremu Tribunál Justisa Portugal reafirma prontidaun atu kontinua apoia reforma seitór justisa Timor-Leste, liu-liu iha área formasaun rekursu umanu, fortalesimentu instituisaun no partilla esperiénsia judisiária, hodi kontribui ba konsolidasaun Estadu Direitu Demokrátiku iha Timor-Leste.
Sentidu prontidaun ne’e hato’o direta hosi Prezidente Supremu Tribunál Justisa Portugal, João Cura Mariano, durante enkontru kortezia ho Primeiru-Ministru Timor-Leste, Kay Rala Xanana Gusmão, hodi diskute fortalesimentu kooperasaun bilaterál iha área justisa no dezenvolvimentu rekursu umanu.
Enkontru ne’e hala’o iha atmosfera pozitiva no produtiva, hodi fó oportunidade atu diskute profundu kona-ba futuru sistema justisa Timor-Leste nian.
Parte rua fó énfaze ba nesesidade atu investe iha formasaun no kapasitasaun profisionál ba juízes, prokuradores, defensores públiku no operadór judisiáriu sira, hodi hasa’e kualidade servisu judisiáriu no responde ba dezafiu sira ne’ebé seitór justisa Timor-Leste sei hasoru atualmente.
Xanana Gusmão refere katak iha kooperasaun ne’e inklui ona diskusaun ho Ministru Justisa Timor-Leste, Sérgio da Costa Hornai, no Koordenadora Grupu Traballu Reforma Justisa Timor-Leste nian, Lúcia Lobato.
Objetivu prinsipál maka prepara rekursu umanu forte ba médiu prazu, liu-liu tinan lima oin, hodi prepara juristas no operadores justisa Timor-Leste nian iha ne’ebé Governu haruka ona timoroan na’in 50-resin mai estuda Direitu iha universidade sira iha Portugal, hanesan parte hosi estratéjia reforma justisa.
PM Xanana mós fó énfaze katak sistema justisa tenke adapta ba realidade lokál, tanba kada país iha nia realidade espesífika tanba iha kazu balun juiz sira enfrenta difikuldade relasiona ho língua no konteúdu jurídiku, nune’e nesesita apoiu formasaun no asisténsia téknika hosi Portugal.
“Prezidente Supremu Tribunál Justisa Portugal demonstra komprensaun kle’an ba situasaun Timor-Leste nian no promete kontinua apoia reforma seitór justisa, liu-hosi asesoria, formasaun no partilla boas prátikas judisiárias. Justisa mak baze ba páz, progresu no estabilidade nasaun ida nian,” PM Xanana dehan.
Durante enkontru ne’e, Ministru Justisa Sérgio da Costa Hornai ho Lúcia Lobato mós hato’o sira nia kontribuisaun kona-ba nesesidade atu hametin kooperasaun institusionál, liu-liu iha área formasaun majistradu no modernizasaun sistema justisa.
Ministru Justisa hateten katak, Governu Timor-Leste konsidera dezenvolvimentu rekursu umanu hanesan prioridade estratéjika ida atu garante sustentabilidade reforma seitór justisa nian. Tuir nia, parte rua diskute oinsá Portugal bele kontinua fó apoiu tékniku no profisionál ba Timor-Leste liu-husi programa formasaun, interkâmbiu no asesoria ba instituisaun judisiária sira.
“Diskusaun sira fó énfaze ba fortalesimentu kooperasaun iha área formasaun majistradu sira, hametin Sentru Formasaun Jurídika no Judisiária Timor-Leste no promove programa interkâmbiu entre instituisaun judisiária sira hosi nasaun rua,” Ministru Justisa hateten.
Enkontru ne’e mós aborda nesesidade atu prepara jerasaun foun ba kuadru judisiáriu Timor-Leste liu-hosi programa bolseiru no formasaun universitária iha área Direitu, hodi asegura kualidade no sustentabilidade sistema justisa iha futuru.
Enkontru ne’e Primeiru-Ministru Xanana Gusmão akompaña hosi Ministru Justisa, Sérgio da Costa Hornai, Embaixadór Timor-Leste ba Portugal, Manuel de Araújo Serrano, Koordenadora Reforma Justisa, Lúcia Lobato, Diretór-Jerál Polítika Justisa, Nelinho Vital no Ana Mónica Carvalho.









