Home Notisia Diskusaun Fulan Naroman: Movimentu Independensia Influensia Demokratizasaun iha Indonesia

Diskusaun Fulan Naroman: Movimentu Independensia Influensia Demokratizasaun iha Indonesia

177
0
Deklarasaun Harii PRD (Fontes: Historia)

Reportajen Ato & Mendes

Diskusaun Fulan Naroman mak forum ida nakloke no organiza diskusaun regular hodi fahe hanoin ba malu hodi haburas pensamentu kritiku kona ba situasaun sosial. ekonomia no politika. Diskusaun Fulan Naroman dala ida ne’e koalia kona ba, “Oinsa Movimentu Independensia Timor iha Indonesia fo Influensia ba Demokratizasaun Indonesia Nian”. Diskusaun halao iha Kafe Natureza Haburas, loron 16/06, ho orador Ex-Vice Sekretariu Jeral RENETIL, atual Presidente Partido Demokratiku (PD), Deputadu Mariano Asanami Sabino.

Iha Asanami nia koalia nia hatete katak Luta Armada, Luta Klandestina no Luta Diplomasia mak forsa politika Timor-Leste ninian hodi hasoru okupasaun Indonézia. Maibe luta estudante no juventude iha Indonesia, laos luta klandestina deit maibe mos luta ‘rai leten nian’ liu hosi ajuda malu entre forsa demokratizasaun iha Indonesia no mos forsa luta ukun rasik an nian. Iha Indonézia, estudante no juventude Timoroan organiza malu hamutuk ho movimentu demokratizasaun Indonézia nian hodi luta hasoru inimigu komun ditador Soeharto. Husi movimentu rua ne’e, hamosu estratejia rua mak iha ligasaun ba malu, referendum ba Timor Leste no domokratizsaun iha Indonézia.

Asanami mos haktuir katak iha momentu ne’eba, luta ba libertasaun ne’e laos hanesan objetivu deit maibe ne’e hanesan mos fiar ida. Tanba ne’e bainhira tama iha diskusaun ka hatan perguntas defisil sira nia sempre iha inspirasaun hodi responde.  No Mariano sente katak lia-fuan ne’ebé nia koalia ne’e hanesan inspirasaun husi herois sira. Tanba nia konsiente katak herois sira nafatin hamutuk ho sira no nafatin inspira sira.

Esplika mos katak objetivu seluk hosi loke funu iha Indonézia  nia laran para Indonésia bele hatene katak gerileiru sira mos iha Indonésia. Nune’e militar Indonesia labele fokus deit ita nia FALINTIL sira iha ai-laran, maibe oinsa sira nia konsentrasaun fahe mos iha Indonézia. Dia 7 Dezembru Indonesia mai okupa ita nia rai no halo funu hasoru ita iha Timor-Leste, ita mos ba okupa sira nia rai no halo funu iha sira  nia rai.

Luta Independensia Timor nian iha Indonesia halo ligasaun forte liu ho movimentu eskerda sira iha Indonesia. Movimentu pro-demokrasia no movimentu pro-ukun rasik nian tulun malu lia hosi dalan oin-oin, inklui servisu fahe informasaun no halo influensia tuir dalan klandestina no mos halo demonstrasaun nakloke. Asanami mos dehan katak, luta iha Indonesia ne’e ita uza duni sira nia lei inan hodi kontra ba sira. Nia fo ezemplu kona ba preamble Konstituisaun Indonesia nian ne’ebe koalia kona “hakotu kolonizasaun iha mundo ka Penjahahan Di Dunia Harus Dihapuskan”.

Movimentu ukun rasik an nian iha Indonesia laos halo deit demonstrasaun, seminar no diskusaun, okupa embaxada sira, maibe halo mos servisu klandestina hodi hatutan komunikasaun hosi rai laran (Timor-Leste) ba rai liur, no hatama mos munisoens no ekipamentu radio mai Timor.

Asanami hato’o ninia mensajen ba  jersaun  foun sira atu kontinua ezizi nafatin tanba situasaun agora mós difisil. Tanba libertasaun povu ne’e dook tiha oituan hodi saida mak uluk hanoin. Libertasaun povo sai sasan elitis oituan. Asanami hakarak povu ne’e nafatin tenke autor, tanba ita nia lema mak ne’e libertasaun ba patria  no povu, no ida ne’e involve ema hotu. Ukun ne’e tenke iha deliverativa, ukun ne’ebé mak iha partisipasaun ema hotu nian, inklui sosiedade sivil, organizasaun seluk no mos induvidualmente.

Iha Asanami nia koalia nia foka ba metodu oin-oin mak movimentu ukun rasik an uza iha Indonesia no mos nia temi kona ba instrumentu sira mak nia involve hodi adianta luta ukun rasik an nian, inklui tama iha organizasaun movimentu demokrasia Indonesia nian sira (PRD, SMID, STN, JAKER, SPRIM, FORKOT no sel-seluk tan) . Nia temi mos ema sira mak nia servisu hamutuk iha luta nia laran, inklui sira ne’ebe sai ‘mauhu’ ba militar Indoensia no iha tempu hanesan fo apoio ba luta ukun rasik an ninian. Nia temi mos ativista Indonesia sira mak fo apoio maka’as ba luta ukun rasik an nian, inklui Daniel Indra Kusuma (Rohi), Nugroho Kacangsunkana, Titi Supardi, Wilson, Budiman Sudjatmiko, Bimos Petrus, Wiji Thukul, no sel-seluk tan.

Iha fatin hanesan, Koordenador Rede Ba Rai ne’ebe mak nudar autor ida mos iha luta ukun rasik an nian iha Indonesia no luta demokrasia iha Indonesia, Pedrito Vieira, komplementa saida mak Asanami hato’o. Pedrito hatete katak movimetu demokratizasaun iha Indonesia forte liu mak iha sidade Jogyakarta. Pedrito involve kedas ona iha diskusaun hamutuk ho ativista muslumanu radikal sira iha tinan 1990 nia laran, nia mos mak membru ida ba PRD (Partai Rakyat Demokratik). Partidu ida ne’ebe deklara publikamente fo apoio ba luta ukun rasik nian no tau iha sira nia estatuto organiku partidu laran. Pedrito nia involvementu ne’e maka’as liutan bainhira halo mobilizasaun hamutuk ho PRD sira hodi establese Posko iha UGM, no nia konsege lori bandera RDTL nian ba hasai iha demonstrasaun ida bo’ot liu kedan iha Indonesia, antes Soeharto monu.

Hodi kompleta saida mak Asanami koalia no Pedrito hato’o, Eis-Presidente RTTL, nudar mos ativista klandestina Timor nian iha Indonesia, Puto Naldo Rei, mos hato’o ninia reflesaun hodi koalia kona ba servisu klandestina oin-oin mak nia halo iha Indonesia, ho orden hosi Komando da Luta, Xanana nian. Puto konsege halo enkontru ho grupo oin-oin hodi dudu ajenda ukun rasik an nian tama iha luta demokratizasaun iha Indonesia. Enkontru sira mak Puto partisipa ne’e inklui enkontru ho Megawati Soekarno Putri, PRD nia lideransa sira, Gus Dur, no sel-seluk tan.

Diskusaun ne’e sai ho konkluzaun katak luta ba ukun rasik an iha Indonesia halo duni influensia bo’ot ba demokratizasaun iha Indonesia no lori duni governo tranzisaun Indonesia nian hodi fo opsaun ba povo Timor-Leste liu hosi Referendum. Luta rua ne’e to’o ninia fin maibe seidauk kompletu tanba povo rai rua ne’e seidauk libertadu hosi sira nia situasaun mukit no kontinua hasoru dezafius demokratizasaun nian.

Diskusaun Fulan Naroman ba dala ida ne’e dura oras 4 nia laran ho partisipasaun hosi autor sira iha movimentu demokrasia iha Indonesia nia balun, estudantes universitariu balun no mos juventude partidu nian sira. Diskusaun mak ho tipu hanesan sei organiza iha tempu tuir mai.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here