Home Memoria Komemora Loron Invasaun, Marí: Timor Riku Ho Memoria, Tenke Forte Ho Istoria

Komemora Loron Invasaun, Marí: Timor Riku Ho Memoria, Tenke Forte Ho Istoria

922
0
Fundador RDTL no Sekretariu Jeral Fretilin, Dr. Marí Alkatiri. [Foto: Zevonia Vieira | 07.12.2019]

Reportazen Zevonia Vieira 

“Bainhira fundador sira hahu luta ida ne’e, sira nia komprimisiu klaru tebes katak mate ka moris ukun rasik an, no saudozu Nicolau Lobato fo ezemplu ida ne’e, ezemplu ida ne’ebe herois barak tuir nia dalan”. Marí Alkatiri

Centro Nacional Chega komemora loron invasaun 7 Dezembru 1975 ba dala 44 ho tema Hosi Memoria Ita Hakat Ba Oin Ho Esperansa”. Liu hosi deskursu Fundador Republika Demokratika Timor-Leste [RDTL], Dr. Marí Alkatiri hatoo katak 7 de Dezembru hanesan loron ba memoria, bainhira fundador sira hahu luta ida ne’e, sira nia komprimisiu klaru tebes katak mate ka moris ukun rasik an, no saudozu Nicolau Lobato fo ezemplu ida ne’e, ezemplu ida ne’ebe herois barak tuir nia dalan.

Iha loron importante ne’ebe nakonu ho memoria, tanba iha tempu ne’ebe nakonu ho risku, Dr. Marí hatutan memoria saida mak ita bele hatoo? Katak memoria patria ne’ebe ho nia determinasaun, ne’ebe nungka mate, memoria da luta ne’ebe hatutan ba oin bebeik, luta nia hahu ne’e hahu oinsa, ida ne’e mos hola parte mos iha memoria.

“Uluk ami sei joven, konnese malu iha Dili, tanba ne’e konseitu nasaun moris iha Dili, konseitu de patria moris iha Dili, tanba ami idak-idak mai hosi nia knua, mai hamutuk iha Dili, hodi estuda iha Dili. Dili mak sai centro ba debate, ba diskusaun, centro ba laboratoriu ba dezenvolve rekonseito de nasaun, estadu no patria”, tenik Marí

Istoria funu ne’ebe nungka ho memoria importante, tuir eiz Primeiru Minsitru ne’ebe hateten, luta iha situasaun ida ne’ebe susar tebes, ba determinasaun ida ne’ebe boot ho lideransa ida ne’ebe forte. Luta iha tempu 1974 – 1975 ideas konaba konstruksaun independente, hahu ho situasaun ida ne’ebe izoladu hosi mundu tomak, “maibe ho ami nia juventude, ami troka malu ideas. Iha tempu ne’ebe ita so iha dalan ida, aseita dezafiu hodi hahu ou hela ba kotuk”.

Ba partisipante sira ne’ebe partisipa iha loron nasional memoria ida ne’e, Sekrektariu Jeral partidu Fretilin ne’e mos haktuir katak, dalabarak ita nia memoria ne’e komesa atu lakon, ita komesa hanoin katak independensia ne’e luta ida ne’ebe la hatene lolos hahu sa tinan, ita hetan independensia hahu iha ne’ebe, ita nia abut mai hosi ne’ebe, nia rin iha ne’ebe no sanak ba iha ne’ebe, ida ne’e mak importante koalia konaba memoria, importante tebes atu hatene lolos abut ba luta independensia mak ida ne’ebe, “Ita liu hosi metafora oin-oin. Ita nia determinasaun mak tenke komanda ita, ita nia estrategia mak tenke loke dalan mai ita. Laos estratejia ema seluk nian”.

Marí Alkatiri mos hateten CNC halo servisu barak ona, atu halo levantamentu, peskiza ba fatin istoriku sira, maibe sedauk iha politika ida ne’ebe estadu halo para loke dalan ba intendementu konaba saida mak memoria no saida mak istoria.

“Ita nia herois sira fo ona an ba mate, fo ona sira nia ezemplu, hau bele dehan rai ida ne’e riku ho heroisidade, se riku ho heroisidade tenke riku ho memoria, se riku ho memoria tenke forte ho istoria. Hau rona dalabarak ona, musika ida furak tebes katak mate mohu, hau hakarak dehan mate barak duni, maibe sei la mohu, tanba ne’e mak joven sei barak para atu kontinua”, hateten Marí.

Iha fatin hanesan Diretor Ezekutivu CNC, Hugo Fernandes hatoo deskursu katak, iha fatin ida ne’e ema barak fakar ran, liu-liu liha oron 7 de Dezembru, iha porto Dili, iha Colmera, iha Mota Maloa no seluk tan. Sira sakrifika sira nia an, hodi defende Republiak Demokratika Timor-Leste, ne’ebe proklama deit loron 9, invasaun boot mai hosi Indonesia tenta atu sobu tiha soberana estadu nian, dignidade povu ida nian, identidade nasaun ida nian ne’ebe mak luta iha tinan atus haat nia laran, atu harii identidade povu no nudar nasaun ida.

“Tinan ida ne’e ita komemora loron invasaun Indonesia mai Timor ba dala 44, tinan 44 ita kompara karik hanesan ema ida ne’ebe buka nia an, atu determina nia lao los ona ka sei lao salah iha tinan hirak ne’e nia laran, atu lao los ka lao salah, ita sempre atende hosi ita nia memoria, tanba ne’e mak tema ba tinan ida ne’e Centro Chega hili katak hosi memoria ita hakat ba oin ho esperansa, no hau hanoin katak esperansa nungka lakon, hosi ema idak-idak, tanba ne’e mak sira kontinua nia determinasaun no fiar katak rai ida ne’e sei lao ba oin. Hau lembra saudozo Prezidente Nicolao Lobato nia lia fuan “simu ba tau iha imi nia kabas, rai ne’e atu lao los, lao kleuk ita boot sira mak hatene”, tenik Hugo Fernandes iha Portu Dili, 7/12

Diretor Ezekutivu CNC mos hatoo agredesementu ba Dr. Mari Alkatiri ne’ebe kontinua hatutan istoria ba jerasaun foun sira. Fo agredese mos ba Primeiru Minsitru VII no VIII ne’ebe fo fiar ba Centro Chega no liu-liu ba familia vitima sira, hodi kontinua halo estadu nian servisu.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here