Home Justisa Violasaun Sexual ba Labarik iha Oecusse, Prokurador Jeral SVD Roma, Pe. Peter...

Violasaun Sexual ba Labarik iha Oecusse, Prokurador Jeral SVD Roma, Pe. Peter Dikos, Husu Vitima Sira Atu Koalia Sai

953
0
Simblo Kampanna Hapara Violensia Hasoru Feto no Labarik

Reportazen Zevonia Vieira 

Reprezentante Prokurador Jeral Societas Verbi Devini (SVD) hosi Roma, Pe. Peter Dikos hatete problema abuzu sexual ne problema mak akontes iha fatin hotu-hotu. La haree ba relijiaun, rasa ka rai. Kazu ne’ebe akontese iha Timor-Leste presija hetan atensaun seriu hodi buka solusaun. Liafuan hirak ne’e nia hato’o iha fatin selebrasaun loron deeitus umanus, foka ba hapara violensia hasoru feto no labarik iha Oecusse, 9/12.

“Hau mai iha ne’e atu responde ba kazu violensia sexual mak halo hosi eis-padre ida. Timor-Leste rai katolik ida, ema la fiar katak eis padre ne’e bele halo hanesan ne’e. Problema mak imi katolik iha Timor idealiza ami hanesan anju, la iha sala. Ami laos anju. Ami ema ho ami mos halo sala. Tanba ne mak hau hakarak apela, favor ida koalia sai. Se imi la koalia sai imi la apoio igreja. Se imi hakarak sai kristaun diak labele tauk atu koalia sai saida mak lao sala hosi igreja,” Peter Dikos hato’o iha nia diskursu mak nakonu ho matan ben.

“Ami halo ona ami nia parte. Hasai ona padre ne’e, no la husik nia pratika ka halo atividade relijiaun nian. Agora ami espera polisia, governo no justisa halo sira nia parte. Governo tenke seriu, labele parsial, haree ba krimi laos ba ema ne. Maski ema ne eis padre, sala ne’e sala,” Peter aumenta.

Nia mos hato’o katak nia hakarak husu diskulpa ba vitima sira ne’ebe ami hatene ona ka sira seluk mak seidauk hatene. Lori SDV Roma nia naran hau husu diskulpa. Hau hatene bitima sira sofre tebes. Ami servisu hamutuk ho fokupers, JU’S no MSSI atu buka solusaun no apoio vitima sira.

Vice Ministra Solidariedade Sosial, Signi Verdial, expresa katak problema ne’ebe akontese iha Oecusse ne’e seriu. Ema hotu mak hatene tenke koalia sai.

“Iha Oecusse akontese ona problema bot kona ba abuzu sexual. Se abuzu sexual akontese bebeik entaun future Oecusse oan sira nian atu ba ne’ebe? Se ita haree, ita rona, ita tenke koalia sai hodi fo prova ba abuzu sexual mak akontese, “ Vice Ministra hatete iha ninia diskursu.

“MSSI iha papel atu kontinua servisu fo solidaridade hodi implementa programa prevensaun no protesaun ba labarik no ema ho defisiensia. MSSI iha komitmentu no fo apoio ba Planu Asaun Nasional kontra diskriminasaun no violensia hasoru feto no labarik, liliu ba kampanna loron 16 hodi hapara violensia hasoru feto no labarik, “ Signi hatutan.

Nia mos dehan katak problema abuzu sexual ne’ebe akontese. Hanesan Oecusse oan, saida akontese tenke koalia sai, labele nonook.

Komisaun Organizadora, Ana Paula Sequeira, iha ninia diskursu hatete katak, “Eventu komemorasaun loron dereitu umanus foka liliu ba asuntu hapara violensia hasoru feto no labarik ne’e partisipa hosi organizasaun 16. Eventu ne’e halo iha Oecusse tanba iha ne’e akontese problema bo’ot relasiona ho violensia domestika, abuzu sexual hasoru labarik, no trafiku umanu.”

“Laos tempu atu nonook. Ita tenke koalia sai. Bainhira ita la halo asaun signifika ita hotu direta no indireta partisipa iha krimi mak akontese. Entaun agora presija servisu hamutuk , bainhira hamutuk, unidade sai forte liutan,” Ana Paula Sequeira apela.

Reprezentante Prezidente RAEOA, nudar mos Sekretariu Rejional ba Asuntu Turismu nian, Inacia Sequeira hato’o kona ba importansia hosi loron selebrasaun loron ohin nian.

“Ohin ita marsa ho objetivu hapara violensia sexual hasoru feto no labarik. Saida mak akontese ona iha Oecusse tenke lori ba oin. Bainhira taka buat sira ne’e ita sei la lori sosiedade ba justisa. Ita hotu presija proteze labarik sira. Asaun ohin maski kik maibe sei fanun komunidade atu koalia sai. Ita sei servisu hamutuk hodi lori asaun ne’e ba oin, “tenik Inacia.

Reprezenta labarik, Donia da Conceicao expresa katak to’o ona ba violensia hasoru ami labarik. Violensia hasoru labarik estraga labarik sira nia dezenvolvimentu nudar ema.

“Violensia mak hahalok  krimi mak tenke hapara tanba fo impaktu bo’ot ba ami nia moris no dezenvolvimentu. Labarik sai objetu ba inan aman, no labarik lakon dereitu ba dezenvolvimentu, atu hetan protesaun no no ba diskriminasaun, “ Donia expresa iha ninia diskursu.

Nia esplika kona ba impaktu hosi violensia mak halo ba labark. Nia dehan, “impaktu violensia ba labarik mosu ba iha labarik hahalok, labarik nia fiziku no mos labarik nia dezenvolvimentu. Presija kontinua hafanun komunidade atu proteze labarik. Husu atu foti asaun hodi proteze ami.”
Ba topohoni mahata, topohoni puete, atu koopera ho ami haree ba kazu ida ne.

Vice Presidente Asosiasaun Feto Potensial RAEOA fo apoio ba eventu ida ne’e. Presija buka dalan atu elimina violensia domestika hasoru feto no labarik mak akontese barak iha Oecusse.

Mensajen menina Dominikana labarik hotu-hotu hakarak hetan domin no fahe domin ba malu.. Labarik mak esperansa, futuru, labarik hotu-hotu iha dereitu hanesan.

Kazu ne’e kontinua hela iha prosesu investigasaun no julgamentu nia laran. Polisia kaer tiha eis-padre ho inisial R.D. ema Norte Amerikanu ida ne’ebe kondenadu ba aktu abuzu sexual ba labarik iha eis-padre ne’e nia fatin orfanatu.

Setembru liuba, Vatikanu hasai R.D hosi ninia estatuta nudar padre no puni nia ba krimi ne’ebe nia halo bainhira sai hela nudar padre ka amo lulik.

R.D iha tinan 82, membru hosi SVD. Bainhira hetan ordenasaun iha 1964 nia ba tiha Indonesia no ikus mai hela iha Oecusse. Bainhira iha hela iha Oecusse nia establese tiha Uma K’mahunTopu Honis nudar fatin seguru ba oan kiak, orfanatu, adultu defisiensia no feto sira mak hetan abuzu. Fatin ne’e serbii tiha ona labarik atus ba atus.

Abuzu sexual akontese iha iha fatin hela orfanatu sira, orfanatu ba feto joven sira no mos ba mane sira. Fatin ne’e lokaliza iha foho izoladu ida nia let, iha aldeia Kutet. Komunidade sira area ne’eba respeita tebes amo R.D ne’e. Sira bolu nia Amo Lulik no Maromak, maibe sorin nakukun hosi amo lulik R.D ne’e ema barak la hatene, to’o ikus nakfera sai ba publik.

Saida mak akontese iha Kutet, hanesan saida mak publika tiha ona hosi Fokupers. Labarik nia naran la tau tanba konsidera seguransa ba labarik ne’e. Labarik ne’e ba iha fatin orfanatu bainhira nia iha tinan 8 deit.

Nia hela lakleur deit, ema sira mak servisu iha orfanatu ne’e dehan ba nia atu toba ho padre, no hosi ida ne’e hahu akontese abuzu sexual ba labarik ne’e. Labarik ne’e tenke ba eis-padre ne’e nia kuartu no ninia kolega labarik feto seluk ida. Eis-padre ne’e lori labarik feto rua ne’e toba iha sorin, hodi halo masturbasaun ba eis-padre ne’e.

“Nia kaer ami no halo oral sex ba ami. No ami tenke halo buat hanesan ba nia. Nia tau ami nia liman iha iha parte hosi nia isin, tuir nia hakarak, inklui iha parte privadu nian,” labarik ne’e konta tuir ba Fokupers.

Nudar labarik hau hanoin padre nia parte privadu labele hatama iha hau nia ibun. Labarik ne’e esplika ho tauk no iha konfuzaun nia laran.

“Padre ne’e hanesan ami nia aman, ami respeita nia no mos tauk tanba ne’e mak nia nia halo ba ami konforne nia hakarak,” labarik ne’e esplika liutan.

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here